فاطمه الصمادی، مسئول میز ایران در مرکز مطالعات الجزیره در یاداشتی نوشت: همزمان با گسترش بحث دربارهٔ آیندهٔ دکترین هستهای ایران در بستر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه این کشور، ۷۲ نفر از علما و شخصیتهای دینی، سیاسی و اجتماعیِ شماری از کشورهای اسلامی، نامهای خطاب به آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر عالی ایران، فرستادهاند. آنان خواستار بازنگری در دکترین هستهای جمهوری اسلامی و مبانی فقهی فتوای حرمت تولید، انباشت و استفاده از سلاحهای کشتارجمعی شدهاند؛ فتوایی که آیتالله علی خامنهای، رهبر پیشین، صادر کرده بود.
نامه بر این ارزیابی استوار است که تحولات شتابان راهبردی و امنیتی، حملهٔ نظامی به ایران، ترور رهبران آن و تداوم برخورداری اسرائیل از توان هستهای خارج از نظام نظارت بینالمللی، بازنگری در رابطهٔ اصول شرعی با الزامات بازدارندگی و دفاع از کشور را ضروری میکند.
امضاکنندگان بر حرمت هدفقراردادن غیرنظامیان، حفظ جان انسانها و پایبندی به ضوابط اخلاقی اسلام تأکید دارند. بااینحال، نامه خواهان بازنگری فقهی و راهبردی برای بررسی راههای مشروع و مؤثر بازدارندگی و جلوگیری از تکرار حملات است.
اهمیت این ابتکار در آن است که بحث دکترین هستهای ایران را از چارچوب داخلی فراتر میبرد و به سطح گستردهتری در جهان اسلام میکشاند. حضور شخصیتهای دینی و سیاسی از عراق، لبنان، فلسطین، پاکستان، ترکیه و کشورهای دیگر، ممکن است پشتوانهای دینی و سیاسی فرامرزی برای بازنگری در محدودیتهای حاکم بر موضع ایران دربارهٔ سلاح هستهای فراهم کند.
نامه همچنین تلاشی برای بازتعریف مسئلهٔ هستهای از منظر فقهی است؛ منظری که میکوشد میان حرمت سلاحهای کشتارجمعی و ضرورت دفاع و بازدارندگی در برابر تهدیدهای موجودیتی توازن برقرار کند. هرچند نامه صراحتاً خواستار تولید سلاح هستهای نیست، نوع مطالبات آن از تغییری مهم حکایت دارد. این نامه راه را برای بازتفسیر مبانی فقهی دکترین هستهای ایران باز میکند؛ شاید هم زمینهای فراهم کند تا فتوا بهجای حکمی ثابت، موضوع اجتهادی تازه متناسب با تغییر شرایط امنیتی و راهبردی قرار گیرد.
تأثیر این ابتکار همچنان به موضع رهبری ایران و نهادهای دینی و امنیتی مرتبط و میزان آمادگی آنها برای تبدیل این بحث فقهی به بازنگری عملی در سیاست هستهای بستگی دارد.
امضاکنندگان، ضمن تأکید بر مبانی دینی و اخلاقی فتوای پیشین، خواستار بررسی دوبارهٔ دکترین هستهای و مبانی فقهی ممنوعیت سلاحهای کشتارجمعی در پرتو تهدیدهای تازه شدهاند. هدف اعلامی آنان، یافتن راههای مشروع و مؤثر برای تقویت بازدارندگی، حفظ جان انسانها و جلوگیری از تکرار حملات است.