به اشتراک بگذارید

ایران در معادلات نظم چندقطبی؛ پوتین و شی در کنار ترامپ یا در مقابلش؟

در حالی که دونالد ترامپ برای خروج از بحران جنگ با ایران به دنبال همراهی روسیه و چین است، منافع راهبردی مسکو و پکن نشان می‌دهد این دو قدرت لزوماً حاضر نیستند هزینه نجات آمریکا از یک جنگ فرسایشی را بپردازند.

ایران در معادلات نظم چندقطبی؛ پوتین و شی در کنار ترامپ یا در مقابلش؟

تحولات جنگ علیه ایران، معادلات روابط تهران و مسکو را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. روسیه که خود درگیر رقابت راهبردی با غرب و جنگ اوکراین است، تضعیف ایران را به معنای تقویت موقعیت آمریکا در معادلات امنیتی غرب آسیا می‌داند. افزایش دیدارهای مقام‌های ارشد دو کشور، گسترش همکاری‌های اقتصادی و فنی و تداوم پروژه‌های راهبردی، از اهمیت فزاینده روابط تهران و مسکو حکایت دارد. گزارش چتم‌هاوس درباره ارائه اطلاعات نظامی، تصاویر ماهواره‌ای و قطعات تسلیحاتی از سوی روسیه به ایران نیز نشان می‌دهد همکاری دو کشور از سطح مناسبات دیپلماتیک فراتر رفته است. هرچند میزان تأثیر این حمایت‌ها بر تحولات میدانی به‌سادگی قابل ارزیابی نیست، اما روند همکاری‌ها بیانگر آن است که مسکو تمایلی به تضعیف جایگاه راهبردی تهران ندارد. با این حال، نباید منافع مستقل روسیه و اولویت‌های این کشور در پرونده اوکراین را نادیده گرفت.

چین نیز از زاویه‌ای متفاوت، حفظ جایگاه ایران را بخشی از موازنه قدرت در برابر یک‌جانبه‌گرایی آمریکا می‌داند. ایران برای پکن تنها یک تأمین‌کننده مهم انرژی نیست، بلکه شریکی اقتصادی و ژئوپلیتیک در مسیر گسترش نفوذ چین و پیشبرد مناسبات چندقطبی محسوب می‌شود. وابستگی بخش مهمی از صادرات نفت ایران به بازار چین و توافق همکاری ۲۵ ساله دو کشور، نشان‌دهنده پیوند منافع اقتصادی و راهبردی آنهاست. از این منظر، تثبیت برتری نظامی آمریکا در غرب آسیا و حذف یا تضعیف بازیگران مستقل منطقه می‌تواند دامنه نفوذ واشنگتن را افزایش دهد و برای منافع بلندمدت پکن هزینه‌ساز باشد. البته حمایت چین از حفظ ثبات و جایگاه ایران الزاماً به معنای ورود مستقیم این کشور به تقابل نظامی با آمریکا نیست؛ پکن ترجیح می‌دهد با ابزارهای اقتصادی، دیپلماتیک و راهبردی، موازنه موجود را حفظ کند و از گرفتار شدن در یک منازعه پرهزینه بپرهیزد.

در این میان، احتمال دیدار سه‌جانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ در چین، می‌تواند فرصتی برای بررسی پیامدهای جنگ ایران و تحولات نظم جهانی باشد؛ اما نباید آن را به معنای شکل‌گیری توافقی برای نجات آمریکا از بحران تعبیر کرد. ترامپ به دلیل فشارهای سیاسی و اقتصادی ناشی از جنگ، به دنبال دستاوردی دیپلماتیک برای نمایش توانایی خود در مدیریت بحران است؛ در مقابل، پوتین و شی جین‌پینگ هرکدام دستور کار و اولویت‌های مستقلی دارند و بعید است منافع راهبردی خود را صرفاً برای تسهیل خروج واشنگتن از جنگ نادیده بگیرند. مسکو ممکن است از فرصت مذاکرات برای پیشبرد مطالبات خود در پرونده اوکراین استفاده کند و پکن نیز به دنبال حفظ ثبات اقتصادی و جلوگیری از گسترش نفوذ نظامی آمریکا باشد. در نهایت، ایران در این معادله صرفاً موضوع مذاکره قدرت‌های بزرگ نیست؛ بلکه بازیگری تأثیرگذار است که توان دفاعی، موقعیت منطقه‌ای و ظرفیت مقاومت آن بر محاسبات واشنگتن، مسکو و پکن اثر می‌گذارد. بنابراین، هرگونه تلاش برای پایان دادن به جنگ بدون در نظر گرفتن منافع و اراده تهران، با محدودیت‌های جدی روبه‌رو خواهد شد.

پربازدیدترین