اعطای جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ به ناوانتم پیلای، حقوقدان برجسته آفریقای جنوبی، صرفاً تجلیل از کارنامه یک حقوقدان نیست؛ بلکه در شرایطی که نهادهای قضایی بین‌المللی با فشارهای سیاسی فزاینده از سوی واشنگتن مواجه‌اند، این انتخاب بار دیگر مسئله پاسخ‌گویی در قبال جنایات جنگی، حمایت از حقوق ملت فلسطین و نسبت میان قدرت سیاسی و قواعد حقوق بین‌الملل را به مرکز توجه بازگردانده است. پیلای که در دوران آپارتاید مسیر حرفه‌ای خود را در وکالت آغاز کرد و به نخستین زنان غیرسفیدپوست راه‌یافته به دیوان عالی آفریقای جنوبی تبدیل شد، سپس در دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا و به‌عنوان کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل فعالیت کرد. کمیته نوبل، مجموعه فعالیت‌های چند دهه‌ای او در حوزه حقوق بین‌الملل، عدالت کیفری و پیگیری جنایات جنگی را مبنای انتخاب خود اعلام کرده است؛ با این حال، نقش او در پرونده غزه به یکی از مهم‌ترین عوامل سیاسی و رسانه‌ای واکنش تل‌آویو تبدیل شده است.
مهم‌ترین دلیل خشم مقام‌های صهیونیست از انتخاب پیلای را باید در ریاست او بر کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین جست‌وجو کرد. این کمیسیون در سپتامبر ۲۰۲۵ در گزارشی حقوقی اعلام کرد که بر اساس بررسی‌هایش، رژیم صهیونیستی در نوار غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. گزارش به چهار محور اصلی اشاره داشت: تخریب گسترده و شرایط زندگی فلسطینیان، فروپاشی نظام درمانی و محدودیت کمک‌های بشردوستانه، کوچ اجباری و تغییر ترکیب جمعیتی، و اظهارات مقام‌های ارشد به‌عنوان شواهد مؤید قصد نسل‌کشی یا تحریک به آن. اگرچه گزارش کمیسیون به‌خودی‌خود حکم نهایی یک دادگاه بین‌المللی محسوب نمی‌شود، یافته‌های آن نقش مهمی در صدور حکم دادگاه بین‌المللی کیفری علیه سران رژیم صهیونیستی و در رأس آن‌ها بنیامین نتانیاهو داشت. نتانیاهو در واکنش به این انتخاب گفت که کمیته نوبل «قطب‌نمای اخلاقی خود را از دست داده است» و وزارت امور خارجه رژیم صهیونیستی اعطای جایزه را اقدامی برای مشروعیت‌بخشی به آنچه «نفرت و تعصب ضداسرائیلی» خواند، توصیف کرد.
انتخاب پیلای در شرایطی صورت گرفت که ایالات متحده در روز اعلام جایزه نوبل ۲۰۲۶ تحریم‌های تازه‌ای علیه دیوان کیفری بین‌المللی اعلام کرد و پیش‌تر نیز با اعمال تحریم‌ها علیه قضات و وکلای دادگاه لاهه و فعالان حقوق بشر سعی در خفه کردن صدای عدالت در مجاری قانونی بین‌المللی از طریق ارعاب و فشار کرده بود. واشنگتن در اواخر شهریور ماه امسال نیز به‌طور رسمی از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد خارج شد. اما با وجود همه این هجمه‌ها و فشارها، انتخاب پیلای نشان داد که اراده جهانی برای پاسخ‌گو کردن عاملان جنایات جنگی رژیم صهیونیستی نه‌تنها متوقف نشده، بلکه شکاف میان ادعاهای حقوق بشری غرب و حمایت سیاسی واشنگتن از تل‌آویو را بیش از پیش آشکار کرده است. برای درک عمق عصبانیت صهیونیست‌ها از انتخاب پیلای نباید از مسئله ملیت آفریقای جنوبی او نیز به سادگی گذشت؛ کشوری که خود دهه‌ها تجربه نظام آپارتاید و تبعیض نژادی را پشت سر گذاشته و در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۳ با ثبت شکایت علیه رژیم صهیونیستی در دیوان بین‌المللی دادگستری، یکی از مهم‌ترین اقدامات حقوقی بین‌المللی علیه جنگ غزه را آغاز کرد. پس از اقدام پرتوریا، کشورهای دیگری نیز برای مشارکت در روند قضایی یا حمایت از رسیدگی به پرونده وارد میدان شدند؛ نیکاراگوئه، کلمبیا، لیبی، مکزیک، فلسطین، اسپانیا، ترکیه و شیلی در مقاطع مختلف اقداماتی را برای مداخله یا مشارکت در این روند دنبال کردند. در چنین شرایطی، اعطای نوبل صلح به پیلای را باید بخشی از یک دومینوی حقوقی دانست که می‌تواند زمینه فشار حقوقی و دیپلماتیک بر رژیم صهیونیستی را افزایش دهد؛ هرچند پیامدهای عملی آن به تصمیم‌های نهادهای قضایی، دولت‌ها و سازوکارهای اجرایی بین‌المللی بستگی دارد.