اقدام اخیر ایران در قرار دادن نهادهای اطلاعاتی و نظامی انگلیس در فهرستهای امنیتی خود، پاسخی حقوقی و سیاسی به اقدام لندن در قرار دادن سپاه پاسداران ذیل قانون تهدیدات دولتی ۲۰۲۶ است؛ اما اهمیت آن فراتر از یک اقدام متقابل ساده است. این تصمیم نشاندهنده تغییر در پارادایم بازدارندگی ایران است که در آن، تهدید علیه امنیت ملی صرفاً به عامل مستقیم حمله محدود نمیشود، بلکه شبکه پشتیبانی اطلاعاتی، نظامی و لجستیکی آن را نیز در بر میگیرد. بر اساس این رویکرد جدید، ارائه اطلاعات شناسایی، در اختیار گذاشتن پایگاههای هوایی و دریایی، تأمین سوخت و تجهیزات و تسهیل عملیات، همگی میتوانند در ارزیابی میزان مشارکت یک دولت در تهدید علیه ایران لحاظ شوند. این تغییر در تعریف تهدید، بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که بخش قابل توجهی از قدرت نظامی آمریکا و متحدانش در غرب آُسیا بر شبکهای از پایگاهها و مراکز فرماندهی در کشورهای ثالث متکی است.
بُعد دیگر این اقدام، به گستردگی حضور نظامی انگلیس در منطقه و نقش آن در پشتیبانی از عملیات علیه ایران بازمیگردد. برخلاف تصور رایج، لندن از شبکهای متصل از پایگاهها و تأسیسات هوایی، دریایی و لجستیکی در غرب آُسیا برخوردار است که امکان پشتیبانی از عملیات نظامی و اطلاعاتی را فراهم میکند. پایگاههای آکروتیری و دِکلیا در قبرس، پایگاه العدید در قطر، بندر مینا سلمان در بحرین، تأسیسات لجستیکی در عمان و امارات، همگی بخشی از این شبکه هستند که به انگلیس امکان میدهند بدون اعزام گسترده نیروهای رزمی، بخشی از زنجیره عملیاتی متحدان خود باشد. قرار دادن این نهادها در فهرستهای امنیتی ایران، در واقع به معنای به رسمیت شناختن نقش این شبکه در تسهیل و پشتیبانی از تجاوز علیه ایران است و پیامی روشن به لندن و سایر پایتختهای اروپایی میفرستد که در محاسبات جدید بازدارندگی، نمیتوان میان عامل مستقیم تجاوز و پشتیبانان آن دیوار مصونیت کشید.
در نهایت، این اقدام را باید در چارچوب تغییرات اعلامشده در دکترین بازدارندگی جمهوری اسلامی و تأکید رهبر معظم انقلاب بر پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی به تهدیدات تحلیل کرد. فاصله جغرافیایی دیگر نمیتواند بهتنهایی عامل مصونیت برای طرفهای مشارکتکننده در تجاوز باشد و تهران در حال گسترش جغرافیای محاسبات بازدارندگی خود متناسب با جغرافیای واقعی تهدید است. این پیام نهتنها برای انگلیس و متحدان اروپایی آن، بلکه برای کشورهای منطقه میزبان پایگاههای نظامی قدرتهای فرامنطقهای نیز حامل این پرسش مهم است که اگر زیرساختهای مستقر در قلمرو آنها برای پشتیبانی از عملیات علیه ایران استفاده شود، آیا میتوانند خود را از پیامدهای چنین مشارکتی جدا بدانند. در واقع، هرچه دامنه مشارکت قدرتهای خارجی در جنگ احتمالی علیه ایران افزایش یابد، احتمال گسترش دامنه بحران به زیرساختها و منافع آنها در منطقه نیز بیشتر خواهد شد و این موضوعی است که امنیت خود کشورهای میزبان را نیز به طور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد.