بحران پیادهروها در شهرهای عراق را نمیتوان صرفاً نتیجه فرسودگی زیرساختها یا افزایش تعداد خودروها دانست؛ این مسئله بازتاب نوعی نگاه نادرست به مدیریت شهری است که در آن خودرو، پروژههای عمرانی و منافع تجاری بر نیازهای انسانی اولویت پیدا کردهاند. همانطور که حسن المشعل در یادداشت خود در وبسایت جمار روایت میکند، پیادهروهای بغداد و دیگر شهرهای عراق یا تخریب شدهاند، یا زیر سلطه دستفروشان، پارک خودروها و تأسیسات برق قرار گرفتهاند. در چنین شرایطی، شهروند برای سادهترین فعالیت روزمره، یعنی راه رفتن، ناچار به عبور از میان خودروها و موانع است. تمرکز مدیریت شهری بر ساخت روگذرها، تعریض خیابانها و پروژههای نمایشی نیز نتوانسته مشکل ترافیک را بهطور ریشهای حل کند؛ زیرا اساساً جایگاه انسان در طراحی فضای شهری به حاشیه رانده شده است.
ابعاد این بحران زمانی جدیتر میشود که مسئله امنیت و دسترسی برابر به فضای عمومی مطرح باشد. زنان در بسیاری از خیابانهای عراق به دلیل آزارهای خیابانی، نگاههای قضاوتگرانه و نبود امنیت، امکان پیادهروی مستقل ندارند و ناچارند مسیر، زمان و حتی همراه خود را با ملاحظات اجتماعی و امنیتی انتخاب کنند. از سوی دیگر، پارکها و فضاهای سبز نیز که باید جایگزینی برای پیادهروهای ناامن باشند، گاه با محدودیتهای امنیتی، تعطیلی شبانه و پروژههای سرمایهگذاری از دسترس عمومی خارج میشوند. در نتیجه، فضای عمومی بهجای آنکه حق مشترک شهروندان باشد، به امکانی مشروط تبدیل میشود که استفاده از آن به جنسیت، زمان، موقعیت اجتماعی و توانایی اقتصادی افراد بستگی دارد. این وضعیت نهتنها کیفیت زندگی شهری را کاهش میدهد، بلکه حق شهروندان برای حضور آزادانه و برابر در محیط زندگی خود را نیز تضعیف میکند.
نکته مهم در روایت المشعل، پیوند میان نابودی امکان پیادهروی و فرسایش هویت و حافظه جمعی شهر است. خیابان صرفاً مسیری برای رسیدن از نقطهای به نقطه دیگر نیست؛ فضایی برای تعامل اجتماعی، شکلگیری خاطرات، مشاهده زندگی روزمره و ایجاد حس تعلق به مکان است. وقتی شهروند دیگر نمیتواند با آرامش در خیابان قدم بزند، رابطه او با شهر نیز به عبوری شتابزده و مصرفمحور محدود میشود. بنابراین، بازسازی شهرهای عراق نباید تنها به تعریض معابر، احداث پلها و نوسازی ظاهری پیادهروها خلاصه شود، بلکه نیازمند تغییر در فلسفه مدیریت شهری و بازگرداندن انسان به مرکز برنامهریزی است. شهری که برای عابران پیاده، زنان، کودکان و سالمندان جایی ندارد، حتی با پیشرفتهترین پروژههای عمرانی نیز نمیتواند شهری زنده و انسانی باشد.