به اشتراک بگذارید

پاکستان در خلیج فارس به‌دنبال امنیت است یا نجات اقتصاد خود؟

پاکستان در شرایطی نقش امنیتی و نظامی خود را در خاورمیانه گسترش می‌دهد که اقتصاد شکننده‌اش بیش از هر زمان دیگری به سرمایه، انرژی و حمایت مالی کشورهای خلیج فارس وابسته است. اسلام‌آباد با تبدیل توان نظامی و ظرفیت‌های دفاعی خود به ابزار چانه‌زنی سیاسی و اقتصادی، می‌کوشد از رقابت‌های منطقه‌ای برای جذب سرمایه، تثبیت جایگاه راهبردی و مهار نفوذ رقبای خود بهره ببرد.

پاکستان در خلیج فارس به‌دنبال امنیت است یا نجات اقتصاد خود؟

تحرکات اخیر پاکستان در خلیج فارس را نمی‌توان صرفاً در چارچوب گسترش همکاری‌های نظامی یا فروش تسلیحات تحلیل کرد؛ آنچه در پس این رویکرد قرار دارد، تلاش اسلام‌آباد برای تبدیل قدرت سخت به سرمایه اقتصادی و نفوذ ژئوپلیتیکی است. پاکستان از یک سو ارتشی قدرتمند، توانمندی هسته‌ای و صنایع دفاعی قابل‌توجهی دارد و از سوی دیگر با بحران بدهی، کمبود ارز خارجی و وابستگی به کمک‌های مالی بیرونی دست‌وپنجه نرم می‌کند. در چنین شرایطی، نزدیکی به عربستان، امارات، قطر و ترکیه فرصتی برای تبدیل ظرفیت‌های نظامی به قراردادهای تسلیحاتی، سرمایه‌گذاری‌های صنعتی و حمایت‌های مالی فراهم می‌کند. در واقع، اسلام‌آباد می‌خواهد به این کشورها بفهماند که امنیت منطقه‌ای کالایی است که می‌تواند در ازای آن سرمایه، انرژی ارزان و تضمین‌های اقتصادی دریافت کند. با این حال، شکاف میان توان نظامی و ظرفیت اقتصادی پاکستان همچنان پابرجاست و مشخص نیست که قراردادهای دفاعی تا چه اندازه بتوانند به تولید ثروت پایدار و کاهش وابستگی مالی این کشور منجر شوند.

در سطح راهبردی، پاکستان به‌دنبال تثبیت موقعیتی است که امکان مانور میان بازیگران رقیب منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را برایش حفظ کند. اتحاد دفاعی با عربستان و توسعه همکاری با ترکیه از یک سو، و تلاش برای حفظ روابط اقتصادی و مرزی با ایران از سوی دیگر، نشان‌دهنده سیاستی مبتنی بر موازنه‌سازی است. اسلام‌آباد نمی‌خواهد در رقابت تهران و ریاض یا تقابل واشنگتن و پکن به انتخابی پرهزینه مجبور شود؛ زیرا هرگونه جانبداری آشکار می‌تواند منافع اقتصادی و امنیتی آن را در یکی از این جبهه‌ها به خطر بیندازد. در عین حال، نزدیکی راهبردی هند و اسرائیل و گسترش حضور دهلی‌نو در معادلات خاورمیانه، انگیزه دیگری برای فعال‌تر شدن پاکستان در ترتیبات امنیتی منطقه ایجاد کرده است. از این منظر، همکاری‌های دفاعی با کشورهای عربی علاوه بر منافع اقتصادی، ابزاری برای جلوگیری از انزوای راهبردی پاکستان و ایجاد موازنه در برابر نفوذ منطقه‌ای هند محسوب می‌شود.

با این همه، مهم‌ترین تناقض سیاست خارجی پاکستان در همین نقطه آشکار می‌شود: اسلام‌آباد برای حفظ جایگاه منطقه‌ای خود به حمایت مالی کشورهای خلیج فارس نیاز دارد، اما برای حفظ استقلال دیپلماتیکش ناچار است از تبدیل شدن به بازوی نظامی یک بلوک منطقه‌ای پرهیز کند. وابستگی به سپرده‌های خارجی، حواله‌های کارگران مهاجر و واردات انرژی، قدرت چانه‌زنی پاکستان را در برابر کشورهای تأمین‌کننده مالی محدود می‌کند و هرگونه تعهد امنیتی جدید ممکن است هزینه‌های سیاسی و اقتصادی آن را افزایش دهد. بنابراین، موفقیت پاکستان نه در تعداد توافق‌های دفاعی یا حجم تسلیحات فروخته‌شده، بلکه در توانایی تبدیل این توافق‌ها به سرمایه‌گذاری مولد، انتقال فناوری، اشتغال و درآمد ارزی سنجیده خواهد شد. اسلام‌آباد در پی آن است که هم شریک امنیتی عربستان باشد، هم مسیرهای اقتصادی ارتباط با ایران را حفظ کند و هم در رقابت قدرت‌های بزرگ نقش مستقلی ایفا کند؛ اما اگر توازن میان این اهداف برهم بخورد، همان اهرم‌هایی که قرار است قدرت منطقه‌ای پاکستان را افزایش دهند، می‌توانند به نقاط آسیب‌پذیری راهبردی آن تبدیل شوند.

پربازدیدترین