به اشتراک بگذارید

از تنگه هرمز تا سفره‌های جهانی؛ چگونه اختلال در یک آبراه راهبردی امنیت غذایی جهان را تهدید می‌کند؟

اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز، فراتر از بازار انرژی، زنجیره تأمین کودهای شیمیایی، تولید محصولات کشاورزی و تجارت مواد غذایی را تحت تأثیر قرار داده و می‌تواند به بحرانی جهانی در حوزه امنیت غذایی منجر شود.

از تنگه هرمز تا سفره‌های جهانی؛ چگونه اختلال در یک آبراه راهبردی امنیت غذایی جهان را تهدید می‌کند؟

اهمیت راهبردی تنگه هرمز تنها به سهم آن در انتقال نفت و گاز جهان محدود نمی‌شود؛ این آبراه یکی از حلقه‌های حساس زنجیره تأمین نهاده‌های کشاورزی نیز به شمار می‌رود. اختلال در عبورومرور دریایی و محدودیت صادرات انرژی از منطقه خلیج فارس، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم تولید و تجارت کودهای شیمیایی، به‌ویژه کودهای نیتروژنی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از آنجا که گاز طبیعی ماده اولیه تولید آمونیاک و اوره است، هرگونه اختلال در تأمین آن می‌تواند هزینه تولید کود را افزایش داده و دسترسی کشاورزان به این نهاده حیاتی را محدود کند. به این ترتیب، بحرانی که در ظاهر از بازار انرژی آغاز می‌شود، به‌تدریج به بخش کشاورزی و امنیت غذایی جهان سرایت می‌کند.

پیامدهای این وضعیت به افزایش قیمت کود و نهاده‌های کشاورزی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند با ایجاد اختلال در چرخه تولید، آثار عمیق‌تری بر عرضه جهانی مواد غذایی بر جای بگذارد. افزایش هزینه سوخت، حمل‌ونقل، بیمه کشتی‌ها، فرآوری و نگهداری محصولات، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و شبکه توزیع مواد غذایی وارد می‌کند. از سوی دیگر، کشاورزانی که توان مالی کافی برای خرید کودهای گران‌قیمت ندارند، ممکن است مصرف این نهاده‌ها را کاهش دهند؛ تصمیمی که آثار آن لزوماً بلافاصله نمایان نمی‌شود و می‌تواند در فصل برداشت یا دوره زراعی بعدی به افت عملکرد محصولات اساسی مانند گندم، ذرت و برنج منجر شود. بنابراین، انسداد یا تداوم ناامنی در تنگه هرمز می‌تواند با یک شوک تأخیری، افزایش هزینه‌های امروز را به کاهش عرضه و گرانی مواد غذایی در ماه‌های آینده تبدیل کند.

با این حال، هزینه‌های چنین بحرانی میان کشورهای جهان یکسان توزیع نخواهد شد. کشورهای واردکننده مواد غذایی، اقتصادهای کم‌درآمد و جوامعی که بخش قابل‌توجهی از درآمد خانوارهایشان صرف تأمین غذا می‌شود، بیش از دیگران در معرض پیامدهای این وضعیت قرار دارند. افزایش هم‌زمان قیمت نهاده‌ها و مواد غذایی می‌تواند قدرت خرید خانوارها را کاهش داده، فقر غذایی را تشدید کند و حتی به چالشی اجتماعی و اقتصادی برای دولت‌ها تبدیل شود. از این منظر، تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه راهبردی برای تجارت انرژی نیست، بلکه امنیت آن با ثبات بازارهای کشاورزی و دسترسی میلیون‌ها نفر به غذای کافی ارتباط دارد. تداوم اختلال در این آبراه می‌تواند بار دیگر نشان دهد که امنیت انرژی و امنیت غذایی دو مقوله جدایی‌ناپذیرند و آسیب به یکی، ظرفیت ایجاد بحران در دیگری را دارد.

پربازدیدترین