به اشتراک بگذارید

هرمز؛ جغرافیایی که به اهرم قدرت تبدیل شد

گزارش نشریه «فارن پالیسی» با عنوان «جنگ ایران، جهان را برای همیشه تغییر داده است» و تحلیل کنت پولاک، کارشناس پیشین سیا، نشان می‌دهد که جنگ آمریکا و رژیم صهیونی علیه ایران را نمی‌توان صرفاً با میزان خسارات نظامی سنجید؛ بلکه اهمیت واقعی آن در تغییر معادلات قدرت، بازتعریف بازدارندگی و آشکار شدن محدودیت‌های برتری نظامی آمریکا در غرب آسیا نهفته است.

هرمز؛ جغرافیایی که به اهرم قدرت تبدیل شد

نخستین پیامد راهبردی این جنگ، تبدیل جغرافیا به اهرم قدرت است. تنگه هرمز صرفاً یک مسیر عبور نفت نیست، بلکه شریان اقتصاد بین‌المللی است و جنگ نشان داد که برخورداری آمریکا از ناوگان دریایی قدرتمند به معنای تضمین بدون هزینه امنیت این آبراه نیست. ایران با تکیه بر موقعیت جغرافیایی و توانمندی‌های نامتقارن خود، مسئله امنیت هرمز را از یک موضوع منطقه‌ای به دغدغه‌ای بین‌المللی تبدیل کرد و از این پس هر تصمیم‌گیری درباره امنیت خلیج فارس بدون در نظر گرفتن جایگاه ایران و ملاحظات امنیتی تهران غیرممکن خواهد بود. به بیان دیگر، قدرت نظامی تنها به تعداد جنگنده‌ها و ناوها محدود نمی‌شود؛ عمق راهبردی، توان موشکی و پهپادی، مقاوم‌سازی اقتصادی و اشراف اطلاعاتی مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها هستند که می‌توانند محاسبات نظامی ابرقدرت‌ها را برهم بزنند.

دومین پیامد، افول انحصار امنیتی آمریکا در خلیج فارس و شکاف میان قدرت نظامی و قدرت سیاسی واشینگتن است. طی دهه‌های گذشته، آمریکا با استقرار پایگاه‌ها، فروش تسلیحات و پیمان‌های امنیتی خود را ضامن اصلی ثبات کشورهای حاشیه خلیج فارس معرفی می‌کرد؛ اما جنگ نشان داد حضور این پایگاه‌ها لزوماً به معنای مصونیت کشورهای میزبان از پیامدهای یک درگیری گسترده نیست. این مسئله می‌تواند اعتماد برخی دولت‌های عربی به تضمین‌های واشینگتن را تضعیف کند و آن‌ها را به بازنگری در سیاست خارجی و دفاعی خود سوق دهد. هم‌زمان، آمریکا با وجود توان گسترده برای اجرای عملیات نظامی، نتوانست این توانایی را به نتایج سیاسی مطلوب تبدیل کند؛ زیرا اراده طرف مقابل، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی جنگ، واکنش افکار عمومی و پیامدهای بین‌المللی متغیرهایی هستند که برتری نظامی به‌تنهایی آن‌ها را تعیین نمی‌کند.

بعدی تعیین‌کننده، تأثیر این جنگ بر رقابت قدرت‌های بزرگ و محدودیت راهبرد رژیم صهیونی است. چین به دلیل وابستگی به واردات انرژی و تجارت گسترده با کشورهای خلیج فارس نسبت به ثبات منطقه حساسیت بالایی دارد و روسیه نیز از تغییر موازنه قدرت در غرب آسیا و گسترش همکاری‌های راهبردی با تهران منتفع می‌شود؛ تضعیف انحصار امنیتی واشینگتن می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای هر دو ایجاد کند. برای ایران، مهم‌تر از دریافت حمایت از این دو قدرت، استفاده از شرایط جدید برای افزایش استقلال راهبردی، تنوع‌بخشی به روابط اقتصادی و نظامی و تبدیل شدن به یکی از بازیگران مؤثر در شکل‌دهی به نظم چندقطبی منطقه‌ای است. در سوی دیگر، رژیم صهیونی نیز با این واقعیت روبه‌رو شده که راهبرد برتری هوایی به‌تنهایی نمی‌تواند تمام ظرفیت‌های بازدارندگی طرف مقابل را از بین ببرد؛ بنابراین جنگ ایران را باید نقطه عطفی در تحول نظم امنیتی غرب آسیا دانست که در آن قدرت‌های بزرگ، حتی با برتری نظامی، نمی‌توانند بدون محاسبه هزینه‌های ژئوپلیتیکی و اراده سیاسی طرف مقابل، نظم مطلوب خود را تحمیل کنند.

پربازدیدترین