به اشتراک بگذارید

کنترل یمن بر آسمان عربستان؛ آژیر قرمز اقتصادی در ریاض

حلقه محاصره هوایی یمن علیه عربستان سعودی روزبه‌روز تنگ‌تر می‌شود و به موازات آن، بار هزینه‌های اقتصادی این محاصره ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد؛ تداوم حملات یمنی‌ها به فرودگاه‌های عربستان از ریاض تا جده و دمام، معادلات بازدارندگی را تغییر داده و ریاض را در وضعیتی قرار داده که همزمان امنیت فرودگاه‌ها، اعتبار امنیتی و برنامه‌های اقتصادی‌اش با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است.

کنترل یمن بر آسمان عربستان؛ آژیر قرمز اقتصادی در ریاض

راهبرد «فرودگاه در برابر فرودگاه» که رهبران صنعا وعده آن را داده بودند، اکنون با جدیت در حال اجراست و حملات پی‌درپی به فرودگاه‌های عربستان از ریاض تا جده و دمام، معادلات بازدارندگی در این عرصه را به‌طور بنیادین تغییر داده است. فعالیت فرودگاه‌های عربستان با توقف‌ها و اختلال‌های مکرر مواجه شده و تاکنون بیش از ۱۰۰۰ پرواز لغو شده است. آمریکا، انگلیس، کانادا و اتحادیه اروپا به شهروندان خود درباره استفاده از حریم هوایی عربستان هشدار داده‌اند و کشورهایی مانند امارات و قطر نیز اعلام کرده‌اند تا اطلاع ثانوی تمامی پروازهای خود به مقصد عربستان را به تعویق می‌اندازند. ده‌ها شرکت هواپیمایی بین‌المللی نیز پروازهای خود به ریاض را متوقف کرده‌اند. وب‌سایت‌های ردیابی ترافیک هوایی نشان می‌دهند که بیشتر حریم هوایی عربستان خالی از ترافیک هوایی است و از ۲۹ فرودگاه غیرنظامی این کشور تنها یک یا دو فرودگاه فعال هستند. نشریه اکونومیست نیز با «نسنجیده» خواندن تصمیم مقامات سعودی برای باز نگه داشتن فرودگاه ریاض با وجود حملات موشکی، هشدار داده که عربستان برای مقابله با ضربات یمن گزینه‌های چندانی پیش‌رو ندارد.

آنچه این وضعیت را برای ریاض خطرناک‌تر می‌کند، پیامدهای اقتصادی گسترده‌تر آن در مقایسه با محاصره دریایی است. صنعت هوانوردی عربستان با احتساب آثار غیرمستقیم و گردشگری مرتبط، در سال ۲۰۲۳ حدود ۹۰.۶ میلیارد دلار فعالیت اقتصادی معادل ۸.۵ درصد تولید ناخالص داخلی را پشتیبانی کرده و به ایجاد ۱.۴ میلیون شغل کمک کرده است. فرودگاه‌های این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴۰.۹ میلیون مسافر را جابه‌جا کردند و تعداد پروازهای ورودی و خروجی به حدود ۹۸۰ هزار مورد رسید. محاصره هوایی بالقوه می‌تواند پیامدهایی گسترده‌تر از محاصره دریایی داشته باشد، زیرا علاوه بر تجارت و حمل‌ونقل، مستقیماً ارتباطات انسانی، سفرهای تجاری، گردشگری و اعتبار بین‌المللی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نمونه بارز این اختلال را روز دوشنبه در کنگره انرژی شورای جهانی نفت در ریاض شاهد بودیم که مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی از جمله اکسون‌موبیل، توتال‌انرژیز، شل، شورون و بی‌پی به دلیل اختلال در سفرهای هوایی، از حضور در این نشست خودداری کردند. وزیر انرژی عربستان نیز در همین کنگره اذعان کرد که حملات اخیر یمنی‌ها ضربه جدی به اجرای پروژه «چشم‌انداز ۲۰۳۰» وارد ساخته است.

در بُعد سیاسی، این وضعیت برای محمد بن‌سلمان که داعیه رهبری جهان عرب را دارد، نوعی تحقیر سیاسی به شمار می‌رود که در برابر صنعا شکست سنگینی را متحمل شده است. منابع عربی گزارش داده‌اند که عدم حضور هواپیماهای غیرنظامی در حریم هوایی عربستان، نشان‌دهنده موفقیت چشمگیر استراتژی یمن بوده و سعودی‌ها را که پیش‌بینی چنین شرایطی را نمی‌کردند، به شدت مستأصل و دستپاچه کرده است. وضعیت به قدری برای ریاض وخیم است که پایگاه خبری «مرآه الجزیره» اعلام کرد ولیعهد عربستان با نگرانی از وقوع قیام داخلی و سرپیچی نهادهای نظامی این کشور از دستوراتش، قصد دارد مسئولیت حفاظت و تأمین امنیت فرودگاه‌های عربستان را به شرکت‌های خارجی و به‌ویژه یک شرکت صهیونیستی واگذار کند. همزمان با انتشار این خبر، محمد البخیتی از اعضای ارشد انصارالله اعلام کرد که این جنبش از هرگونه اقدام علیه بن‌سلمان در داخل عربستان حمایت خواهد کرد. وزارت خارجه یمن نیز تأکید کرده که تا زمانی که رژیم سعودی به اشغال خاک یمن پایان ندهد، تثبیت معادله بازدارندگی یمن ضروری است و عربستان به‌عنوان «شاخ شیطان» باید بفهمد که امنیت، ثبات و حاکمیت یا برای همه است یا برای هیچ‌کس. صنعا همچنین هشدار داده که فرود هواپیماهای حامل کمک‌های بشردوستانه در فرودگاه ریاض نیز باید با مجوز انصارالله انجام شود؛ هشداری که نشان می‌دهد قواعد بازی تغییر کرده و اکنون یمنی‌ها هستند که تعیین می‌کنند چه هواپیمایی و با چه مجوزی در خاک عربستان فرود بیاید یا از آن برخیزد.

پربازدیدترین