تقریب بین مذاهب به معنای چشمپوشی از باورها نیست
در گفتوگویی اختصاصی با شبکه تلویزیونی الکوثر، دکتر «سوسن فضلی»، استاد دانشگاه و پژوهشگر یمنی، تأکید کرد که طرح مسائل اعتقادی با روحیه تقریب، به معنای چشمپوشی از باورها یا کوتاه آمدن از اصول ثابت نیست، بلکه مبتنی بر روشی علمی و اخلاقی است که بر احترام به دیگری و حرکت از مشترکات اسلامی استوار میباشد؛ امری که به تقویت تفاهم میان مذاهب، تثبیت فرهنگ گفتگو و خدمت به قضایای امت اسلامی کمک میکند.
دکتر سوسن فضلی در سخنان خود درباره شیوههای طرح مسائل اعتقادی به گونهای که به تقریب میان مذاهب اسلامی کمک کند، تأکید کرد که پرداختن به این مسائل با روحیه تقریب، به معنای نفی قناعات یا چشمپوشی از باورها نیست، بلکه مبتنی بر ارائه آنها با روشی علمی و اخلاقی است که کرامت همگان را حفظ کرده و گفتگو را به وسیلهای برای فهم متقابل تبدیل میکند، نه اینکه عاملی برای کشمکش و اختلاف باشد.
فضلی توضیح داد که از برجستهترین روشهای مناسب برای دستیابی به این هدف، آغاز کردن از مشترکات پیش از پرداختن به موارد اختلافی است. وی اشاره کرد که روش قرآن کریم و سیره نبوی بر اهمیت حرکت از نقاط اشتراک میان مسلمانان تأکید دارد. وی افزود که درک مسلمانان از وحدت ایمانشان به خداوند متعال، پیامبر گرامیاش و قرآن کریم، علاوه بر اشتراک در قبله واحد و ارزشهای بزرگ اسلامی، میتواند بحث در مسائل اختلافی را آرامتر و متعادلتر ساخته و زمینه مناسب برای گفتگوی سازنده فراهم آورد.
وی همچنین بر اهمیت به کارگیری زبانی علمی و آرام در هنگام پرداختن به مسائل اعتقادی تأکید کرد و بیان نمود که دوری از واژگان تحریکآمیز یا اتهامی و جایگزین کردن آنها با زبان پژوهش و استدلال، به کاهش تنش کمک کرده و زمینه را برای فهم متقابل میگشاید.
فضلی در این زمینه به اهمیت استفاده از تعابیری همچون «این مذهب چنین میانگارد»، یا «صاحبان این رأی چنین استدلال میکنند»، یا «بنابر این مکتب فکری» اشاره کرد، زیرا این عبارتها، صورتی علمی دارند که به ارائه آرای مختلف دور از پیشداوریها کمک میکند.
پژوهشگر یمنی تأکید کرد که هیچ پروژهای برای تقریب میان مذاهب، اگر بر پایه بیاحترامی به شخصیتها یا نمادهایی که دیگران آنها را ارج مینهند استوار باشد، نمیتواند موفق گردد. وی توضیح داد که احترام متقابل نه تنها یک ادب اجتماعی، بلکه شرط اساسی برای گفتگوی پربار و همزیستی اسلامی است و فرصت دستیابی به تفاهمهای عمیقتر میان مکاتب فکری مختلف اسلامی را تقویت میکند.
فضلی در همین زمینه، به پایبندی به انصاف علمی در هنگام ارائه عقاید مذاهب مختلف، از طریق مراجعه به منابع معتبر آنها و فهم آنگونه که خود پیروانشان مطرح میکنند، دعوت کرد؛ نه از طریق تصورات پیشین یا تصاویر تحریفشده از آنها. وی توضیح داد که بسیاری از اختلافات به دلیل سوءتفاهم و بد ارائه کردن مواضع، بیشتر از اینکه به دلیل اختلافات واقعی در مسائل مطرحشده باشد، گسترش یافته و تشدید میشود.
وی بر این باور بود که همچنین مفید است که بحثهای اعتقادی به مسائل بزرگ و مهمی که به امت اسلامی مربوط میشود، گره زده شود؛ مسائلی همچون پیشرفت علمی، مقابله با ظلم، خدمت به جامعه و تقویت ارزشهای اخلاقی. زیرا این کار به همگان یادآوری میکند که مسئولیتها و اهداف مشترکی دارند که فراتر از حیطه اختلافات مذهبی است و به جهتدهی تلاشها به سمت آنچه به مصالح و وحدت امت کمک میکند، نقش دارد.
دکتر سوسن فضلی سخنان خود را با تأکید بر این نکته به پایان رساند که بهترین روش برای طرح مسائل اعتقادی، عبارت است از ترکیب پایبندی به اصل و احترام به دیگری، همراه با وضوح رأی و نیکویی خطاب، و نیز امانت علمی و اخلاق اسلامی. وی اشاره کرد که عقائد زمانی که با روحیه جستجوی حقیقت و خدمت به امت مورد بحث قرار گیرند، از عوامل کشمکش به فرصتهایی برای آشنایی، تفاهم و هماهنگی تبدیل شده و به جای آنکه عاملی برای تفرقه و کدورت باشند، عامل تقریب بین مذاهب اسلامی میشوند.
مصاحبه کننده: دکتر معصومه فروزان