ایجاد فرماندهی نظامی پیشرفته در کویت، واکنشی به یک واقعیت تلخ برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس است: تجربه جنگ ۴۰ روزه نشان داد که برخورداری از سامانه‌های پدافندی پیشرفته، تجهیزات نظامی غربی و همکاری‌های امنیتی دوجانبه با آمریکا، لزوماً به معنای وجود یک سازوکار مؤثر برای دفاع جمعی نیست. این کشورها که دهه‌ها امنیت خود را به واشینگتن سپرده بودند، در جریان حملات موشکی و پهپادی به خاکشان دریافتند که پاسخ‌ها عمدتاً در سطح ملی و بر اساس ظرفیت‌های مستقل هر کشور شکل می‌گیرد و هیچ ساختار جمعی کارآمدی برای حفاظت از آن‌ها وجود ندارد. از این‌رو، تصمیم به ایجاد فرماندهی مشترک در کویت را می‌توان تلاشی برای تبدیل همکاری‌های پراکنده به ساختاری منسجم‌تر و سازمان‌یافته‌تر ارزیابی کرد؛ اقدامی که به گفته صالح المعایطه، تحلیلگر نظامی امارات، می‌تواند تبادل اطلاعات را سرعت ببخشد، هماهنگی تحرکات نظامی را بهبود دهد و سطح آمادگی را در برابر تهدیدهای فرامرزی افزایش دهد. اما پرسش اساسی این است که آیا این ساختار جدید می‌تواند خلأ امنیتی موجود را پر کند یا صرفاً یک نمایش دیگر از همگرایی ناقص خواهد بود.
بُعد دیگر این ماجرا، به تجربه تاریخی و چالش‌های ساختاری همکاری نظامی میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بازمی‌گردد. ایده شکل‌گیری یک ساختار نظامی مشترک، موضوع تازه‌ای نیست و از زمان تأسیس شورا در سال ۱۹۸۱ همواره با این چالش روبه‌رو بوده که چگونه می‌توان ظرفیت‌های نظامی اعضا را در قالب سازوکاری هماهنگ و مؤثر در خدمت دفاع جمعی قرار داد. نخستین گام جدی، تشکیل نیروی «سپر جزیره» در سال ۱۹۸۲ بود که با مشارکت پنج هزار نظامی از کشورهای عضو ایجاد شد، اما این طرح از همان ابتدا با موانع ساختاری و سیاسی روبه‌رو شد؛ اختلاف بر سر فرماندهی، سطح مشارکت اعضا، محل استقرار نیروها و نگرانی برخی کشورها از گسترش نفوذ عربستان، مانع از آن شد که سپر جزیره به یک نیروی نظامی مشترک و قدرتمند تبدیل شود. تنها تجربه عملیاتی مهم آن در سال ۲۰۱۱ رقم خورد که نیروهایش برای مقابله با اعتراضات مردمی در بحرین وارد عمل شدند؛ مداخله‌ای که بیش از آنکه توانایی دفاع از کشورهای عضو در برابر تهدیدهای خارجی را به نمایش بگذارد، نقش آن را در مواجهه با بحران‌های داخلی برجسته کرد و پرسش‌هایی جدی درباره کارآمدی آن در تحقق هدف اصلی خود یعنی دفاع جمعی به وجود آورد. اکنون نیز ایجاد فرماندهی جدید در کویت، بدون رفع این موانع ساختاری، بعید است به نتیجه‌ای متفاوت منتهی شود.
در نهایت، آنچه این معادله را پیچیده‌تر می‌کند، وابستگی ابزاری و رقابت‌های درونی میان کشورهای عضو است. از آنجا که کشورهای عربی برای حفاظت از حریم هوایی خود به تسلیحات و سامانه‌های دفاعی غربی، به‌ویژه تجهیزات آمریکایی وابسته هستند، هرگونه همکاری دفاعی مشترک نیز ناگزیر بر همین ظرفیت‌ها استوار خواهد بود و عملاً ابزار دفاعی مستقلی فراتر از سامانه‌های پاتریوت و تاد در اختیار نخواهند داشت. این در حالی است که سامانه‌های پدافندی هم‌اکنون به وفور در خاک این کشورها مستقر هستند و بنابراین ایجاد فرماندهی مشترک به‌تنهایی توان پدافندی تازه‌ای به آن‌ها اضافه نمی‌کند و دستاورد آن در بهترین حالت به هماهنگی و بهره‌برداری مؤثرتر از تجهیزات موجود محدود خواهد ماند. در حوزه دریایی نیز تجربه جنگ با ایران نشان داد که آمریکا با وجود استقرار ناوها و ده‌ها شناور جنگی در منطقه نتوانسته کنترل تنگه هرمز را از دست ایران خارج کند یا امنیت کامل عبور و مرور دریایی را در این آبراه تضمین کند. حتی کشتی‌های متعلق به اعراب منطقه نیز با وجود اسکورت نظامی آمریکا همچنان در معرض تهدید موشک‌های ایرانی قرار دارند. از سوی دیگر، رقابت عربستان و امارات بر سر رهبری جهان عرب و تبدیل شدن به قدرت برتر منطقه خلیج فارس طی یک دهه گذشته، به مانعی جدی در مسیر همکاری و همگرایی میان اعضای شورای همکاری تبدیل شده است. در مجموع، تا زمانی که شورای همکاری امنیت خود را به حمایت نظامی آمریکا گره زده باشد، دستیابی به امنیت پایدار برای اعراب بیش از یک آرزو نخواهد بود و مؤثرترین مسیر برای تحقق دفاع جمعی، بازنگری در روابط امنیتی با ایران و حل‌وفصل اختلافات میان اعضای شوراست.