به اشتراک بگذارید

از چاله به چاه؛ چرا توسل بن‌سلمان به جولانی می‌تواند بحران‌آفرین باشد؟

پس از چندین دور رفت‌وآمد مقامات حکومت جدید سوریه به ریاض، امضای توافق همکاری نظامی میان وزارتخانه‌های دفاع عربستان و سوریه در ۱۴ آبان‌ماه، در شرایطی که جنگ عربستان علیه یمن شدت گرفته و گزارش‌هایی از انتقال نیروهای سوری به خاک عربستان منتشر شده، گمانه‌زنی‌ها درباره نقش‌آفرینی نظامی حکومت جولانی در جبهه یمن را تقویت کرده است؛ اقدامی که به باور کارشناسان، بیش از آنکه راه‌حلی برای بحران یمن باشد، می‌تواند زمینه‌ساز بحران امنیتی تازه‌ای در منطقه شود.

 از چاله به چاه؛ چرا توسل بن‌سلمان به جولانی می‌تواند بحران‌آفرین باشد؟

امضای توافق همکاری نظامی میان عربستان و سوریه در ۱۴ آبان‌ماه، در حالی صورت گرفت که ریاض در جنگ یمن با بن‌بست جدی روبه‌روست. اعلام محاصره دریایی و هوایی صنعا علیه عربستان و حملات موشکی و پهپادی یمن به عمق خاک این کشور، از جمله فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی، نشان داده که توان نظامی ریاض برای جلوگیری از انتقال جنگ به داخل مرزهای خود با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است. در چنین شرایطی، عربستان که پیش‌تر بر توافق دفاع مشترک با ترکیه و پاکستان در مکه حساب باز کرده بود، اما در عمل از همراهی آن‌ها در رفع تهدیدات یمن ناکام ماند، اکنون به سمت متحدان جدید میدانی روی آورده است. گزارش‌های آسوشیتدپرس حاکی از آن است که عربستان و سوریه درباره اعزام اولیه حدود ۶۰۰ نیروی ویژه سوری به عربستان به توافقات مقدماتی رسیده‌اند و یک هیئت ۳۶ نفره از مقامات نظامی سوریه از مرکز فرماندهی و عملیات مشترک سعودی و یمنی در جده بازدیدی دو هفته‌ای کرده‌اند. استفاده از نیروهایی که سال‌ها تجربه جنگ زمینی و نبردهای شهری در سوریه را پشت سر گذاشته‌اند، برای عربستان جذاب است، به‌خصوص که حکومت جولانی برای تثبیت موقعیت خود به حمایت مالی و سیاسی ریاض نیاز دارد.

با این حال، این توافق با چالش‌های جدی و پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای روبه‌روست. نخستین مسئله، ابهام در توان راهبردی این نیروها برای تغییر جدی در معادلات جنگ است؛ عربستان در دور نخست جنگ یمن، از سال ۲۰۱۵ تا آتش‌بس ۲۰۲۲، با وجود برخورداری از حمایت ائتلافی گسترده و استفاده از انواع نیروهای محلی و خارجی، نتوانست اهداف اصلی خود را محقق کند. چالش دوم، ماهیت ایدئولوژیک این نیروهاست؛ بخش مهمی از ساختار نظامی حکومت جدید سوریه را گروه‌ها و فرماندهانی تشکیل می‌دهند که سابقه فعالیت در جریان‌های تکفیری (سلفی-جهادی) دارند و انتقال چنین نیروهایی به یمن می‌تواند به تشدید شکاف‌های داخلی و درگیری با جریان‌های جنوبی نزدیک به امارات منجر شود. مسئله سوم، به تجربه تاریخی حضور نیروهای خارجی در سوریه بازمی‌گردد؛ بسیاری از این نیروها پس از سقوط دولت بشار اسد نه‌تنها از صحنه حذف نشدند، بلکه در ساختار نظامی و امنیتی جدید جایگاه پیدا کردند و بخشی از آن‌ها اکنون در معادلات قدرت و حکمرانی سوریه نقش دارند. این تجربه برای عربستان هشداردهنده است؛ چراکه نیروهای نیابتی الزاماً به ابزارهای مطیع و قابل کنترل حامیان خود تبدیل نمی‌شوند و ممکن است پس از پایان مأموریت اولیه به بازیگرانی مستقل و حتی مطالبه‌گر تبدیل شوند.

در نهایت، آنچه این معادله را پیچیده‌تر می‌کند، فرضیه‌ای است که بر اساس آن، جولانی ممکن است با انتقال بخشی از نیروهای مسلح دارای گرایش‌های رادیکال به جبهه یمن، به دنبال خلاص شدن از شر مزاحمت این نیروها بر سر راه سیاست‌های خود در نزدیکی به آمریکا و رژیم صهیونیستی باشد. نیروهایی که حضور و مطالبات آن‌ها ممکن است در مسیر تلاش جولانی برای تثبیت حکومت، عادی‌سازی روابط با غرب و نزدیک شدن به بازیگران منطقه‌ای، از جمله رژیم صهیونیستی، به مانعی جدی تبدیل شوند. در مجموع، توسل بن‌سلمان به تکفیری‌ها ممکن است شبیه افتادن در چاه در تلاش برای درآمدن از چاله باشد. تجربه جنگ یمن و سوریه نشان داده است که انباشت نیروهای مسلح نیابتی و تکفیری، لزوماً به معنای افزایش قدرت و نفوذ حامیان آن‌ها نیست. چه‌بسا عربستان در تلاش برای رهایی از باتلاق یمن، با وارد کردن نیروهایی به این معادله، زمینه شکل‌گیری بحران امنیتی تازه‌ای را فراهم کند؛ بحرانی که هزینه‌های آن می‌تواند فراتر از میدان نبرد یمن، حتی موازنه قدرت در جنوب شبه‌جزیره عربستان را دستخوش تغییر و تحول کند.

پربازدیدترین