زمینه و ابعاد عملیات خروج
خروج شتابزده و محرمانه نیروها و سامانههای پدافندی آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان از پایگاه اربیل در یک عملیات ۷۲ ساعته، فراتر از یک جابهجایی لجستیکی معمول است. انتقال ۸ سامانه پاتریوت به اردن، جمعآوری بالنهای نظارتی Aerostat و خروج سامانههای C-RAM و Rapid Sentry، نشاندهنده پایان یک دوره از حضور نظامی غرب در قلب اقلیم کردستان است. این اقدام در حالی رقم میخورد که تنش میان واشنگتن و تهران به اوج خود رسیده و حملات پهپادی و موشکی علیه اربیل در ماههای اخیر افزایش یافته است؛ تناقضی آشکار که پرسشهای جدی درباره انگیزههای واقعی آمریکا ایجاد میکند.
واکنش متناقض مقامات اقلیم؛ انکار در برابر واقعیت
واکنش مقامات اقلیم کردستان به این خروج، آمیخته از انکار، نگرانی و درخواستهای فوری برای جبران خلأ امنیتی است. کیفاح محمود، مشاور مسعود بارزانی، تلاش کرد خروج را «برداشت نادرست» و صرفاً یک جابهجایی برنامهریزیشده معرفی کند، اما در مقابل، مسرور بارزانی به صراحت هشدار داد که خروج پاتریوتها، اقلیم را «در معرض خطر» قرار میدهد و از آمریکا خواست تا سیستم پدافندی جایگزین ارائه کند. این دوگانگی در مواضع، نشان از شوک و بیاطلاعی قبلی مقامات اربیل دارد؛ بهویژه آنکه گزارشها حاکی از عدم اطلاعرسانی پیشین آمریکا به اقلیم درباره این عملیات است. این رفتار، اعتماد کردها به تعهدات واشنگتن را به چالش میکشد.
دلایل راهبردی خروج؛ از کمبود موشک تا آمادگی برای حمله به ایران
سه عامل کلیدی میتواند این خروج شتابزده را تبیین کند:
- نخست، کمبود شدید ذخایر موشکهای پاتریوت در آمریکا که با سرعت تولید همخوانی ندارد و واشنگتن را به صرفهجویی در تجهیزات راهبردی واداشته است.
- دوم، احتمال آمادهسازی برای رویارویی نظامی با ایران یا حمله مستقل رژیم صهیونیستی که آمریکا را به انتقال نیروها به پایگاههای دورتر از تیررس حملات موشکی و پهپادی وادار میکند.
- سوم، کاهش تعهد راهبردی واشنگتن به شرکای محلی در عراق و سوریه، که الگوی خروج از شمال سوریه در سال ۲۰۱۹ را در ذهن کردها زنده کرده است. این سه عامل در کنار هم، خروج از اربیل را نه یک عقبنشینی تاکتیکی، که نشانهای از بازتعریف کلان نقش آمریکا در غرب آسیا نشان میدهد.
پیامدها؛ خلأ امنیتی، بحران اعتماد و آینده پیشمرگه
نگرانی اصلی مقامات اقلیم، نه صرفاً کاهش توان پدافندی، بلکه شکلگیری یک «خلأ امنیتی» چندلایه است:
الف) آسیبپذیری هوایی در برابر حملات ایران و گروههای همسو که اکنون بدون سامانههای پاتریوت و نظارتی، اربیل را هدفی آسانتر میبینند.
ب) تضعیف ساختار فرماندهی و یکپارچگی پیشمرگه که هنوز اصلاحات آن کامل نشده و بدون حمایت مالی ۶۱ میلیون دلاری آمریکا، با بحران بودجه مواجه خواهد شد.
ج) تشدید فشار بغداد برای انحصار سلاح و حاکمیت امنیتی، که با خروج آمریکا، برگ برنده اقلیم در مذاکرات با دولت مرکزی را میگیرد. در نهایت، این خروج میتواند نقطهعطفی در رابطه تاریخی کردها با آمریکا باشد و این پرسش را بیپاسخ بگذارد که آیا واشنگتن متحدی قابلاعتماد برای شرکای محلی خود باقی میماند یا اینکه کردها بار دیگر بهای تغییر راهبردهای کلان آمریکا را پرداخت خواهند کرد.