انگیزهها و بهانهسازی واشنگتن برای گسترش دامنه درگیری
حملات هوایی مشترک آمریکا و عربستان به مواضع حشد الشعبی در استانهای مختلف عراق، نقطه عطفی در تشدید تنشهای منطقهای محسوب میشود. واشنگتن این حملات را در چارچوب «دفاع پیشدستانه» و در پاسخ به بیش از ۳۰ حمله پهپادی طی ۷۲ ساعت گذشته علیه نیروهای آمریکایی و تأسیسات نفتی عربستان توجیه کرده است. با این حال، نکته قابل تأمل آنکه مسئولیت حملات پهپادی به تأسیسات نفتی عربستان را انصارالله یمن بر عهده گرفته بود، نه گروههای مقاومت عراق. این تناقض آشکار، نشان میدهد که واشنگتن تلاش کرده است حملات یمن را بهانهای برای هدف قرار دادن گروههای مقاومت در خاک عراق قرار دهد؛ رویهای که پیشتر نیز سابقه داشته و نشان از طراحی از پیش تعیینشده برای گسترش دامنه درگیری دارد.
نقض حاکمیت عراق و هماهنگی راهبردی واشنگتن-ریاض
حملات مشترک آمریکا و عربستان، که به گفته منابع عراقی دستکم ۲۰ شهید و ۳۲ زخمی بر جای گذاشته، در استانهای گستردهای از جمله بغداد، کرکوک، نینوا، کربلا، دیاله، واسط و بصره انجام شده است. این پهنه جغرافیایی وسیع، نشان از عمق و گستره عملیاتی این تجاوز دارد. سنتکام با تأیید این حملات، اعلام کرده که این عملیات بهصورت مشترک با نیروهای مسلح عربستان انجام شده است. هماهنگی نظامی واشنگتن و ریاض در نقض حاکمیت یک کشور مستقل، پیامی روشن به دولت عراق و سایر کشورهای منطقه دارد: آمریکا و متحدانش حاضرند برای تأمین منافع خود، هرگونه هنجار بینالمللی و قواعد حاکم بر حاکمیت ملی را نادیده بگیرند. شورای امنیت ملی عراق نیز این تجاوزات را محکوم کرده است.
چالش بزرگ دولت عراق؛ میان فشار خارجی و پایبندی به حاکمیت ملی
این حملات، دولت عراق را در موقعیتی دشوار قرار داده است. از یک سو، عراق بهعنوان کشوری مستقل موظف است از حاکمیت و تمامیت ارضی خود در برابر هرگونه تجاوز خارجی دفاع کند. از سوی دیگر، دولت عراق تحت فشارهای فزاینده آمریکا برای خلع سلاح یا ادغام گروههای مقاومت در ساختار رسمی کشور قرار دارد. گروههای اصلی مقاومت از جمله کتائب حزبالله، جنبش نجباء، عصائب اهل الحق و گردانهای انصارالله الاوفیاء، بارها مخالفت صریح خود را با واگذاری سلاح اعلام کردهاند و آن را ابزار دفاع از حاکمیت ملی و مقابله با حضور نظامی آمریکا میدانند. دولت عراق نهتنها باید پاسخگوی این تجاوز آشکار باشد، بلکه باید از تبدیل شدن خاک خود به عرصهای برای «تسویهحساب» میان قدرتهای خارجی جلوگیری کند. این معادله پیچیده، دولت عراق را میان فشار آمریکا برای انحلال مقاومت و ضرورت حفظ حاکمیت ملی گرفتار کرده است.
تهدید به گسترش جنگ؛ پاسخ قاطع مقاومت عراق
گروههای مقاومت عراق واکنش فوری و قاطعی به این حملات نشان دادهاند. کتائب حزبالله عراق اعلام کرده که پاسخ به حملات مشترک «اجتنابناپذیر» است و میتواند اهداف آمریکایی را در عربستان سعودی هدف قرار دهد. همچنین جنبش نجباء هشدار داده که منافع آمریکا و عربستان «بهای سنگینی» برای این تجاوز خواهند پرداخت. این تهدیدات نشان میدهد که گروههای مقاومت نهتنها قصد عقبنشینی ندارند، بلکه آمادهاند دامنه پاسخهای خود را فراتر از مرزهای عراق گسترش دهند. سناریوی گسترش جنگ به خاک عربستان، میتواند پیامدهای امنیتی و اقتصادی گستردهای برای کل منطقه داشته باشد و معادلات انرژی جهانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
عراق در کانون رقابتهای ژئوپلیتیکی
حملات مشترک آمریکا و عربستان به عراق، بیش از آنکه یک واکنش عملیاتی به تهدیدات امنیتی باشد، بخشی از راهبرد کلان واشنگتن برای تضعیف گروههای مقاومت و تغییر معادلات قدرت در منطقه است. این حملات در شرایطی انجام میشود که همزمان با دیدار بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ در واشنگتن بوده و نشاندهنده هماهنگی گسترده میان واشنگتن، ریاض و تلآویو در قبال محور مقاومت است. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده که این سیاست نهتنها به حذف گروههای مقاومت منجر نشده، بلکه در بسیاری از موارد موجب افزایش تنشها و گسترش دامنه درگیری در عراق و منطقه شده است. عراق در چنین شرایطی، بیش از گذشته به کانون رقابتهای ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل شده و هرگونه بیتوجهی به حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای ثبات منطقه در پی داشته باشد.