در این مقطع زمانی، سیاستگذاران کلان حوزه فناوری اطلاعات، با تاکید بر راهبرد «نگاه راهبردی به صنعت فضا»، توسعه منظومههای ماهوارهای و استفاده از ظرفیتهای بینالمللی در قالب دیپلماسی فناوری را در دستور کار قرار دادهاند.
ماهواره پارس 2 که اکنون در آستانه پرتاب قرار دارد، نمادی از گذار صنعت فضایی ایران از مراحل اثبات فناوری مداری به فاز ارائه خدمات پایدار و دقیقِ سنجش از دور است. گزارش پیش رو، با هدف تشریح جزئیات پیرامون ماهیت این ماهواره، تفاوت آن با سایر پلتفرمهای مداری، بررسی دقیق پیشینه سری ماهوارههای پارس و وضعیت فعلی آنها تدوین شده است.
آناتومی ماهوارهها: تمایز راهبردی ماهوارههای سنجشی و مخابراتی
برای درک دقیق مأموریت و ارزش افزوده ماهواره پارس 2، نخستین گام، تبیین جایگاه این سازه پیچیده در طبقهبندی علمی ماهوارههاست. مصنوعات فضایی بسته به نوع محموله (Payload) و مأموریت تعریف شده برای آنها، عموماً در دو دسته کلان «سنجشی» (سنجش از دور - Remote Sensing) و «مخابراتی» (Telecommunications) قرار میگیرند.
براساس اظهارات رسمی مقامات سازمان فضایی ایران، ماهواره پارس 2 یک ماهواره «سنجشی» است. شناخت تفاوت این دو دسته، به درک بهتر کارکردهای عملیاتی هر یک کمک شایانی میکند.
ماهوارههای سنجشی به مثابه چشمان ناظر، تحلیلگر و دادهبردار بشر در فضای ماورای جو عمل میکنند. این کلاس از ماهوارهها مجهز به انواع دوربینها، سنسورهای اپتیکی (در طیف نور مرئی)، حسگرهای فروسرخ (موج کوتاه و حرارتی) و رادارهای دهانه مصنوعی (SAR) هستند.
وظیفه اصلی ماهوارههای سنجشی، تصویربرداری مستمر، پایش سطح زمین، اقیانوسها، اتمسفر و پدیدههای زیستمحیطی است. این در حالی است که ماهوارههای مخابراتی، اساساً به عنوان ایستگاههای رله سیگنال در فضا عمل کرده و وظیفه دریافت سیگنالهای ارتباطی (صوتی، تصویری، داده و اینترنت) از یک ایستگاه زمینی، تقویت آنها و ارسال مجدد به گستره وسیعتری از سطح زمین را بر عهده دارند.
از نمونههای بارز ماهوارههای مخابراتی در برنامه فضایی ایران میتوان به سری ماهوارههای «ناهید» (نظیر ناهید 1 و 2) و همچنین ماهواره تازهرونماییشده «ناوک» اشاره کرد که برای ارائه خدمات ارتباطی، پخش امواج و اینترنت اشیاء (IoT) طراحی شدهاند.
کاربردهای ماهوارههای سنجشی نظیر پارس 1 و پارس 2 در حوزههای متعددی از اقتصاد و حکمرانی قابل تبیین است. در عرصه کشاورزی هوشمند، تصاویر اخذ شده از این ماهوارهها با استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی تحلیل شده و امکان پایش سطح زیر کشت، تشخیص زودهنگام آفات و بیماریهای گیاهی، برآورد میزان محصول پیش از برداشت و مدیریت بهینه منابع آبی در مزارع را فراهم میسازد.
در حوزه مدیریت بحران و سوانح طبیعی، این ماهوارهها ابزاری بیبدیل برای ارزیابی سریع و دقیق وسعت مناطق آسیبدیده از سیلابهای ویرانگر، زلزلهها و طوفانها به شمار میروند و نقش حیاتی در پایش و مدیریت اطفای حریق در جنگلها و مراتع ایفا میکنند.