شاهد-۱۳۶ را میتوان تأثیرگذارترین پهپاد انتحاری دوران معاصر دانست.
این پهپاد که توسط صنایع هوافضای ایران طراحی شد، در سال ۲۰۲۱ به صورت رسمی در خدمت نیروهای رزمی قرار گرفت اما پیش از آن نیز مواردی از استفاده از این پهپاد در میدان جنگ ذکر شده است که از جمله ادعایی درباره استفاده از این پهپاد در حمله نیروهای انصارالله یمن به آرامکو عربستان در سال 2019. اما آنچه توجه جهانی را به این تکنولوژی جدید ایرانی جلب کرد استفاده گسترده آن در جنگ اوکراین و تحولات منطقهای بود.
پهپاد شاهد ۱۳۶ در رده پهپادهای انتحاری یا «کروز بمبافکن کوچک» قرار میگیرد. این پهپاد برای حمله به اهداف زمینی با دقت بالا طراحی شده و از قابلیت نفوذ در خطوط دفاعی پیچیده برخوردار است. ویژگیهای کلیدی این پهپاد شامل برد عملیاتی قابل توجه، بیش از ۲هزار کیلومتر، دقت بالا در هدفگیری با سیستم هدایت نهایی نوری و GPS، طراحی سبک و ساده که هزینه تولید را پایین نگه میدارد، قابلیت حمل توسط پهپادهای مادر یا پرتاب از زمین است.
چرا شاهد-۱۳۶ تا این اندازه مهم شد؟
برخلاف مهمات سرگردان غربی که عمدتاً برای حملات بسیار دقیق و محدود طراحی شدهاند، فلسفه طراحی شاهد-۱۳۶ بر پایه یک ایده متفاوت شکل گرفت:
«تولید ارزان + جنگ فرسایشی و اشباعی»: ایران تلاش نکرد پهپادی همسطح پیچیدهترین موشکهای کروز غربی بسازد؛ بلکه هدف، تولید سامانهای بود که بتوان آن را در تعداد بسیار زیاد و با هزینه کم به کار گرفت.
برآورد میشود هزینه هر فروند شاهد-۱۳۶ بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار باشد، در حالی که رهگیری آن گاهی به موشکهایی نیاز دارد که صدها هزار یا حتی میلیونها دلار قیمت دارند. این مسئله چیزی را ایجاد کرد که تحلیلگران از آن با عنوان «عدم توازن اقتصادی در میدان نبرد» یاد میکنند.
از طرف دیگر شاهد-۱۳۶ میتواند بهصورت همزمان و در تعداد بالا از روی کامیونهای پرتابگر شلیک شود. دکترین عملیاتی ایران بر پرتاب همزمان تعداد زیادی پهپاد برای اشباع رادارها و سامانههای رهگیری استوار است. این تاکتیک حتی سامانههای پیشرفته دفاع هوایی را نیز تحت فشار قرار میدهد.
در نتیجه بسیاری از کارشناسان نظامی، شاهد-۱۳۶ را «سلاح فرسایشی» میدانند؛ سلاحی که هدف اصلی آن تخلیه تدریجی ذخایر پدافندی دشمن است.
همچنین برد گزارششده شاهد-۱۳۶ تا حدود ۲۵۰۰ کیلومتر است؛ موضوعی که امکان حمله به زیرساختهای راهبردی در عمق خاک دشمن را فراهم میکند. این ویژگی به پرتابگرها اجازه میدهد دور از خط مقدم باقی بمانند.
مهمترین پهپادهای جهانی در کلاس شاهد 136
در مقام مقایسه با با سامانههای مشابه، پهپادهای آمریکایی Switchblade 300 و Switchblade 600 عمدتاً برای پشتیبانی تاکتیکی نیروهای زمینی طراحی شدهاند.