نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با الحاق سامانه پدافندی بردبلند «صیاد ۳-G» به شناورهای کلاس شهید سلیمانی، گامی تعیینکننده در جهت تحول دکترین رزمی خود برداشته است. این ارتقاء، صرفاً یک بهبود تاکتیکی نیست، بلکه نشاندهنده تغییر در فلسفه بهکارگیری نیروی دریایی از یک رویکرد عمدتاً تهاجمی و آفندی به سمت «بازدارندگی چندلایه شبکهمحور» است که مفاهیم عملیاتی جدیدی را در معادلات منطقهای وارد میکند.
تحول در مأموریت؛ از سکوی تهاجمی صرف تا گره پدافند منطقهای
تجهیز شناورهای کلاس شهید سلیمانی به موشک پدافندی «صیاد ۳-G» با برد عملیاتی ۱۲۰ تا ۱۵۰ کیلومتر، این کلاس را از یک سکوی عمدتاً تهاجمی به یک «عنصر چندنقشی» با قابلیت دفاع هوایی منطقهای تبدیل کرده است. این تحول زمانی معنادار میشود که این سامانه در کنار رادار سهبعدی با توان کشف اهداف دوربرد، سامانه مدیریت نبرد یکپارچه و قابلیت درگیری چندهدفه قرار میگیرد. در چنین ساختاری، شناور مذکور میتواند بهعنوان یک گره پدافندی در گروه رزمی عمل کرده و ضمن افزایش بقاپذیری خود و یگانهای همراه، زمان واکنش و هزینه عملیاتی دشمن را بهشدت افزایش دهد.
بیشتر بدانید
تحول رسانهای ماه رمضان از نگاه شیخ غازی حنیه: از تربیت ایمانی تا سرگرمیهای جنجالی| الوجه الآخر
تبیین هدف روزهداری از نگاه استاد حوزه: کرامت درجاتی دارد و مؤمن نباید به اندک بسنده کند| احکام الاسلام
ایجاد چتر دفاعی متحرک برای یگانهای تندرو
یکی از کلیدیترین دستاوردهای این ارتقاء، ایجاد یک «چتر دفاعی متحرک» با شعاع عملیاتی حدود ۱۵۰ کیلومتر برای حفاظت از یگانهای تندرو است. این یگانها که تاکتیک اصلی آنها مبتنی بر تحرک بالا و تمرکز آتش است، در برابر تهدیدات هوایی از جمله جنگندهها، بالگردها و موشکهای کروز آسیبپذیر بودند. با استقرار کلاس شهید سلیمانی مجهز به پدافند بردبلند در آرایش عملیاتی، تهدیدات هوایی پیش از رسیدن به برد مؤثر حمله علیه شناورهای سبک، با سامانه پدافندی درگیر میشوند. نتیجه این وضعیت، افزایش بقاپذیری یگانهای تندرو، ارتقای زمان حضور در منطقه عملیات و گسترش آزادی عمل فرمانده میدان در اجرای تاکتیکهای اشباعی و ضربتی است.
شکلگیری گروههای رزمی شبکهمحور با قابلیت عملیات مستقل
ترکیب شناورهای کلاس شهید سلیمانی با شناورهای پشتیبانی اقیانوسی مانند شهید مهدوی، امکان شکلگیری «گروههای رزمی دریایی مأموریتمحور» را فراهم میکند. در این ساختار نوین، شناور پشتیبانی نقش تأمین سوخت، مهمات، قطعات یدکی و پشتیبانی عملیاتی را بر عهده دارد و استمرار حضور در منطقه مأموریت را تضمین میکند. این الگو که معادل یک گروه رزمی سبک و شبکهمحور است، بر پایه ادغام سنسور، ارتباط و آتش در یک ساختار هماهنگ عمل میکند. چنین ساختاری وابستگی عملیاتی به ساحل را بهشدت کاهش داده و امکان انتقال بازدارندگی از محیط ساحلی به فضای دریایی و آبهای دور را فراهم میسازد.
تحقق مفهوم A2/AD دریایی با ساختار بومی
از منظر راهبردی، این تحول را باید در چارچوب مفهوم «محرومسازی از دسترسی و محدودسازی تحرک» (A2/AD) تحلیل کرد. ایجاد لایههای دفاعی و تهاجمی چندگانه در فضاهای دریایی، هزینه ورود و حضور نیروهای متخاصم را افزایش داده و دامنه آزادی عمل آنها را محدود میسازد. در این مدل، پدافند شناورمحور تنها بخشی از یک شبکه بازدارنده گستردهتر است که شامل سامانههای ساحلی، پهپادی و موشکی نیز میشود. اهمیت این رویکرد در آن است که یکپارچگی و هماهنگی میان تمام این لایهها در قالب یک شبکه فرماندهی و کنترل واحد، قدرت بازدارندگی را بهصورت تصاعدی افزایش میدهد.
الزامات و افقهای پیش رو برای تثبیت این راهبرد
موفقیت این تحول عملیاتی، مشروط به تحقق چند الزام کلیدی است: نخست، پایداری و یکپارچگی شبکه ارتباطی و فرماندهی و کنترل؛ دوم، مدیریت تهدیدات اشباعی که میتواند سامانههای پدافندی را با حجم بالای اهداف درگیر کند؛ سوم، پشتیبانی پایدار لجستیکی برای حفظ حضور مستمر در آبهای دور. در صورت تحقق این الزامات، این مدل میتواند مبنایی برای گسترش آرایشهای رزمی مستقلتر و مأموریتمحور در آبهای منطقهای و فراتر از آن باشد و معادلات قدرت دریایی را در سطحی جدید بازتعریف کند.
بهره سخن:
تحول اخیر در نیروی دریایی سپاه، فراتر از یک نوسازی تسلیحاتی، نشاندهنده «جهش در دکترین عملیاتی» است. با تبدیل شناورهای کلاس شهید سلیمانی به گرههای پدافندی شبکهمحور و امکان تشکیل گروههای رزمی مستقل، ایران در حال عملیاتیسازی نسخه بومی شده مفاهیم پیشرفتهای همچون «بازدارندگی چندلایه» و «محدودسازی دسترسی» در دریا است. اگرچه موفقیت نهایی این راهبرد در گرو تداوم توسعه شبکه فرماندهی و پشتیبانی لجستیکی پایدار است، اما همین گام، پیامی روشن به دشمنان دارد: معادلات قدرت در آبهای منطقهای دیگر تابع الگوهای گذشته نیست و ایران با ابتکار عمل و نوآوری عملیاتی، قواعد بازی را بازتعریف میکند.