از پیروزی انتخاباتی تا بنبست سیاسی؛ چرا نام نوری المالکی به نقطه تنش تبدیل شد؟
انتخابات پارلمانی عراق در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۵ (۲۰ آبان ۱۴۰۴) با مشارکت ۵۵ درصدی، بهعنوان نقطهعطفی در مسیر ثبات نسبی این کشور ارزیابی شد. تعیین تکلیف سریع هیئترئیسه پارلمان و آغاز فرآیند انتخاب رئیسجمهور، نوید حرکت منظم در جدول زمانی قانون اساسی را میداد. اما با ورود به مرحله تعیین نخستوزیر، صحنه سیاسی با انجمادی آشکار مواجه شد؛ انجمادی که در مرکز آن نام نوری المالکی قرار دارد. چارچوب هماهنگی بهعنوان بزرگترین بلوک پارلمانی با حدود ۲۰۰ کرسی، نامزدی مالکی را احیا کرد؛ نامزدی که برای نیروهای داخلی یادآور تجربه «مرد قدرتمند» در دوره نخستوزیریاش (۲۰۰۶-۲۰۱۴) بود، اما برای بازیگران خارجی بهویژه آمریکا، تداعیکننده تمرکز قدرت و نزدیکی به تهران است. همین دوگانگی، مالکی را به نقطه تلاقی اراده ملی و فشار خارجی تبدیل کرد.
بیشتر بدانید
اصرار چارچوب هماهنگی بر نامزدی نوری المالکی در برابر تهدید صریح واشنگتن| عراق الغد
وزیر سابق چاد: ولایت فقیه راز اصلی تداوم ۴۷ ساله انقلاب اسلامی ایران است| در مصاحبه با الکوثر
وتوی علنی ترامپ؛ از دیپلماسی پنهان تا مداخله بیپرده
آنچه بحران کنونی را از بنبستهای پیشین متمایز میکند، ورود بیپرده دونالد ترامپ به مناقشه داخلی عراق است. او با برکناری مارک ساوایا، نماینده ویژه آمریکا در عراق، و اظهاراتی صریح مبنی بر اینکه واشنگتن «در حال بررسی نخستوزیری عراق» است و «گزینههایی» دارد، تعارفات سیاسی را کنار گذاشت. این موضع در بغداد بهعنوان «وتوی مستقیم» بر بازگشت مالکی تعبیر شد. در پی آن، هشدارهای مارکو روبیو درباره تشکیل «دولت وفادار به ایران» و تهدیدهای ضمنی اقتصادی نظیر تشدید کنترل نقلوانتقالات مالی یا لغو معافیتهای انرژی، مداخله آمریکا را از سطح «سیگنال دیپلماتیک» به «ابزار بیثباتساز» ارتقا داد. این اقدامات، شکافهای داخلی را تشدید و اصل حاکمیت ملی را در معرض پرسش قرار داد.
دوگانگی درون چارچوب هماهنگی؛ قرائتهای متضاد از پیام واشنگتن
موضعگیری ترامپ در داخل چارچوب هماهنگی دو قرائت متضاد ایجاد کرد: گروهی آن را عقبنشینی نسبی واشنگتن و کاهش شدت مخالفت دانستند و بر پافشاری بر نامزدی مالکی بهعنوان «گزینه اجباری» برای احیای نظم سیاسی–امنیتی متمرکز تأکید کردند. در مقابل، گروهی دیگر معتقد بودند ترامپ با طرح «گزینهها» در حال زمینهسازی برای تحمیل یک نامزد مصالحهای است. این دوگانگی، اجماع داخلی را تضعیف کرد و حتی متحدان سنتی را در موضع انتظار قرار داد. در جبهه کردی نیز موضعی محتاطانه شکل گرفت؛ فؤاد حسین از یک سو «سیگنالهای آمریکا» را جدی خواند و از سوی دیگر بر داخلی بودن تعیین نخستوزیر تأکید کرد؛ نشانهای از انتظار کردها برای تصمیم نهایی چارچوب هماهنگی.
بغداد در تیررس رقابت تهران–واشنگتن؛ رویارویی محدود یا جنگ نیابتی؟
بحران نخستوزیری عراق جدا از تنش میان ایران و ایالات متحده قابل تحلیل نیست. در شرایطی که مذاکرات تهران و واشنگتن در مسقط جریان دارد و احتمال شکست آن وجود دارد، عراق به میدان بالقوه انتقال تنش تبدیل شده است. واشنگتن میکوشد هرگونه درگیری احتمالی با ایران را محدود و سریع نگه دارد و از گسترش آن به عراق، یمن یا لبنان جلوگیری کند. نیویورکتایمز با اشاره به تمایل ترامپ برای «پیروزی سریع، قاطع و کوتاه» تأیید کرده که او به دنبال راهی برای گرفتار نشدن در باتلاق منطقه است. در مقابل، گروههای مقاومت عراقی اعلام کردهاند که در صورت جنگآفرینی، در کنار ایران خواهند ایستاد. بنابراین، اعمال فشار سیاسی و اقتصادی بر بغداد، بخشی از راهبرد آمریکا برای جلوگیری از تبدیل هرگونه رویارویی احتمالی به جنگی منطقهای و فراگیر است.
سناریوهای پیشرو و پرسش سرنوشتساز نظام سیاسی عراق
با استمرار انجماد سیاسی، چند سناریو محتمل است: تمدید دولت موقت السودانی با اختیارات محدود، انتصاب مجدد السودانی بهعنوان گزینه کمهزینهتر برای غرب، نامزد مصالحهای از درون چارچوب (نظیر حمید الشطری یا احسان العوادی)، و نهایتاً پافشاری بر مالکی و ریسک فشار خارجی. تاکنون چارچوب هماهنگی بر پایبندی به گزینههای خود و رد هرگونه فشار خارجی تأکید کرده است؛ اما سؤال نهایی این است: آیا این ائتلاف میتواند اجماع داخلی را در برابر وتوی آمریکا حفظ کند یا سرنوشت نخستوزیری عراق برای ماهها در وضعیت تعلیق باقی خواهد ماند؟ آنچه مسلم است، خروجی این بحران نهتنها آینده دولت بعدی عراق، بلکه توازن قوا در کل معادله منطقهای را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
5 تیتر 1 لید