ششصد و دوازدهمین نشست بنیاد قم‌پژوهی با رونمایی از کتاب «مسجد اعظم؛ یادگار ماندگار حضرت آیت‌الله‌العظمی بروجردی (ره)» و بیان خاطرات مدیران و دست‌اندرکاران این مجموعه، سه‌شنبه ۱۴ مهرماه در سالن جلسات کتابخانه آیت‌الله‌العظمی بروجردی (ره) مسجد اعظم قم برگزار شد. راهنورد، مدیر کتابخانه و مسئول تدوین این کتاب، در ابتدای نشست گفت: «مسجد اعظم ظرفیت برگزاری چندین نشست مستقل را دارد و معماری و عظمت بنا، خدمات آن به زائران، جایگاه آموزشی در حوزه علمیه و نقش آن در رویدادهای انقلاب اسلامی، هر یک موضوعی گسترده برای پژوهش و گفتگو است.» وی با اشاره به اینکه کتاب مدون و جامعی درباره مسجد اعظم در اختیار نداشتند، افزود: «از آنجا که منابع موجود برای آغاز کار کافی نبود، به تاریخ شفاهی مراجعه کردیم و با ثبت گفتگوها و گردآوری اسناد، زمینه تدوین کتاب فراهم شد.» ساختار این اثر شامل هشت فصل است که از بنیان‌گذار مسجد و تولیت‌های بعدی تا امور عمرانی، خاطرات پراکنده و اسناد و تصاویر را در بر می‌گیرد.
جایگاه مسجد اعظم و هویت وقفی آن در نشست قم‌پژوهی
در ادامه نشست، حسن رجبیان، مدیر کتابخانه فیضیه و مدیر سابق کتابخانه آیت‌الله بروجردی، با تأکید بر اهمیت تاریخ شفاهی گفت: «آثاری که بر پایه مصاحبه با افراد تهیه می‌شوند، گاه اطلاعات ارزشمندی در اختیار می‌گذارند که در منابع دیگر نمی‌توان آنها را یافت.» وی جایگاه مسجد اعظم را حاصل مجموعه‌ای از ویژگی‌ها دانست و اظهار کرد: «شخصیت بنیان‌گذار، حضور لرزاده به‌عنوان معمار، قرار گرفتن در مرکز شهر و مجاورت حرم مطهر و نیز جمع شدن کارکردهای زیارتی، آموزشی و عبادی، به این مسجد اهمیت ویژه‌ای داده است.» سیدحسن خاتمی، مسئول موقوفات و امور حقوقی مسجد اعظم، نیز وقف‌نامه مسجد را متنی دقیق، حقوقی و دوراندیشانه توصیف کرد و گفت: «در این سند، محدوده مسجد، نحوه تعیین تولیت و جزئیات مختلف اداره مجموعه مشخص شده و به مسائل احتمالی نیز توجه شده است.» وی با اشاره به اختلاف‌های حقوقی موجود در گذشته، از پیگیری برای دریافت سند تک‌برگ و روشن شدن حریم و محدوده مسجد خبر داد و تأکید کرد: «درخواست ما تنظیم تفاهم‌نامه‌ای برای مشخص شدن محدوده‌ها و نحوه تعامل است؛ نه اینکه چیزی از حرم یا مسجد گرفته شود.»
خبر سوم: معماری مسجد اعظم و نگاه انتقادی به گنبد و شبستان‌ها
مختاری، مسئول دفتر عمران مسجد اعظم، درباره بهسازی شبستان حضرت بقیةالله‌الاعظم (عج) گفت: «در طراحی، سه موضوع را در نظر گرفتیم؛ بروزرسانی مورد نظر تولیت، تاریخی بودن بنا و احترام به اثر معمار اصلی. تصمیم بر این شد که در بیرون شبستان مداخله‌ای صورت نگیرد.» وی استفاده از اسماء الهی در سقف، درج القاب امام عصر (عج) در کاشی‌کاری بدنه و نام شهدای عاشورا در دیوار شمالی را از ویژگی‌های طراحی داخلی برشمرد. در بخش دیگری از نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین نظری با طرح پرسش‌هایی درباره رعایت وقف‌نامه، خواستار بررسی وضعیت مسیرهای عبور در بخش‌هایی از مسجد شد و گفت: «فضاهایی که عنوان مسجد دارند، مشمول احکام آن هستند و باید حرمت مسجد در استفاده از آنها رعایت شود.» وی درباره معماری مسجد اظهار کرد: «احترام به مرحوم لرزاده و خدمات او، مانع نقد آثارش نیست.» نظری بزرگی گنبد و نحوه قرار گرفتن گنبدخانه نسبت به شبستان‌های جانبی را قابل نقد دانست و گفت: «آرایش این فضاها برای برگزاری نماز جماعت یکپارچه در همه شبستان‌ها مشکلاتی ایجاد می‌کند.» در پایان، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین احمدی قمی با قدردانی از کارکنان، مدیران و تولیت مسجد، بر نقش مجموعه در خدمت‌رسانی به زائران تأکید کرد و افزود: «آیت‌الله علوی بروجردی بارها سفارش کرده‌اند که مسجد پشتیبان و خدمت‌دهنده به زائران حرم باشد و اعضای این مجموعه، خود را خادم حرم حضرت معصومه (س) می‌دانند.»