بحران انرژی اروپا در آستانه زمستان، اینبار برخلاف سالهای گذشته که سرچشمه آن میدانهای گازی روسیه بود، از دو آبراه حیاتی در غرب آسیا یعنی تنگه هرمز و بابالمندب نشأت میگیرد. تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ علیه ایران، روزانه محل عبور حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ بود و نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع از این مسیر انجام میشد؛ اما پس از بسته شدن این آبراه توسط ایران، عرضه انرژی به شدت کاهش یافت و بر اساس دادههای ردیابی «کپلر»، در هفتههای اخیر به طور میانگین روزانه تنها ۹ کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده که اختلال در هرمز نزدیک به یکپنجم عرضه جهانی LNG را تحت تأثیر قرار داده و به جهش قیمتها و افزایش نوسان در بازار انجامیده است. قیمت نفت اکنون به حدود ۱۰۵ دلار رسیده و همچنان در مسیر صعودی قرار دارد و این افزایش قیمت حاملهای انرژی بیش از همه بر بازار اروپا تأثیر منفی گذاشته است.
بر اساس گزارش آژانس انرژی، میانگین قیمت گاز اروپا در سهماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۳۲ درصد بالاتر از مدت مشابه سال قبل بوده و رویترز گزارش داده که قیمت گاز اروپا از حدود ۳۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت به حدود ۸۰ یورو رسیده است. روزنامه اسپانیایی الپایس در این باره نوشت: «تنگه هرمز، بابالمندب و همچنین توقف فعالیت خط لوله نفت شرق به غرب عربستان و در نهایت آسیب به پالایشگاههای روسیه، بزرگترین جهش قیمتها از سال ۲۰۲۲ را رقم زده است.» از آنجا که دورنمای روشنی برای توقف جنگ بین ایران و آمریکا و همچنین در یمن وجود ندارد، اروپاییها از هماکنون خود را برای زمستان سخت آماده میکنند و اقدامات ریاضتی را آغاز کردهاند. کمیسیون اروپا از کشورهای عضو خواسته تا برای مهار قیمتها، مصرف گاز و برق را پایین بیاورند و پیشنهادهایی مانند محدود کردن دمای ساختمانهای عمومی، پرهیز از گرمایش فضاهای بیرونی و خاموش کردن روشناییهای غیرضروری مطرح شده است.
فشار اصلی متوجه ذخایر گاز است و بر اساس گزارشهای اروپایی، سطح ذخایر در سپتامبر حدود ۶۸ تا ۷۰ درصد ظرفیت بوده و همچنان پایینتر از سالهای گذشته قرار دارد. آلمان به عنوان بزرگترین دارنده ظرفیت ذخیرهسازی گاز در اروپا نیز با سطح پرشدگی پایینتری روبهروست. پس از جنگ اوکراین، اروپا برای جبران کاهش واردات روسیه به دیگر صادرکنندگان LNG روی آورد، اما اکنون همان مسیرهای جایگزین نیز در معرض اختلال قرار گرفتهاند. شرکت دولتی قطر انرژی روز دوشنبه اعلام کرد که تعلیق اجباری محمولههای LNG به اروپا و آسیا را تمدید کرده است. طبق گزارش رویترز، از آوریل صادرات LNG قطر ۹۶ درصد کاهش یافته و تنها ۱۸ محموله تا پایان آگوست تحویل داده شده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۵۰۹ محموله بود. کارشناسان هشدار دادهاند که اگر کاهش عرضه همزمان با موج سرمای شدید در اروپا و آسیا شود، قیمتها ممکن است به بیش از ۱۰۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت افزایش یابد. مارکو زالفرانک، رئیس بخش معاملات تجاری شرکت سوئیسی آکسپو هولدینگ گفت: «حتی اگر قیمتها کاهش پیدا کنند، انتظار نداریم بلافاصله به سطوح پیش از جنگ، یعنی کمتر از ۳۰ یورو، بازگردند؛ زیرا احتمالاً همچنان مقداری از عدم اطمینان در بازار باقی خواهد ماند.» در نهایت، اروپا در آستانه زمستان با چند ریسک همزمان انرژی مواجه است و اگر کاهش عرضه از تنگهها ادامهدار باشد و سرمای شدید نیز فرا برسد، افزایش قیمت انرژی علاوه بر خانوارها، هزینه تولید صنایع را نیز بالا میبرد و بر رشد اقتصادی اروپا اثرگذار خواهد بود.