حضرت فاطمه معصومه (س)، دختر گرامی امام موسی کاظم (ع) و خواهر تنی امام رضا (ع)، در اول ذیالقعده سال ۱۷۳ هجری قمری در مدینه متولد شد و در دهم ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری، در سن ۲۸ سالگی در شهر قم دار فانی را وداع گفت . آن حضرت که مادرش حضرت نجمه خاتون، بانویی پاک و طاهر بود، در طهارت نفس و کمالات روحی در میان فرزندان امام کاظم (ع) جایگاهی بس والا داشت؛ به گونهای که امام هشتم (ع) او را «معصومه» لقب داد و فرمود: «کسی که حضرت معصومه را در قم زیارت کند، مانند آن است که مرا زیارت کرده است» .
در بیان فضایل و مناقب این بانوی بزرگوار، روایات متعددی از ائمه معصومین (ع) نقل شده است که جایگاه معنوی ایشان را فراتر از یک امامزاده معمولی نشان میدهد. امام صادق (ع) سالها پیش از ولادت آن حضرت فرمود: «برای ما حرمی است و آن قم است و بهزودی بانویی از فرزندان من به نام فاطمه در آن دفن خواهد شد، هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب میشود» . امام جواد (ع) نیز فرمود: «هر کس عمهام را در قم زیارت کند، بهشت از آن اوست» . در زیارتنامه منقول از امام رضا (ع) نیز خطاب به ایشان میخوانیم: «ای فاطمه! در بهشت از من شفاعت کن، چرا که تو در پیشگاه خداوند دارای مقامی بس ارجمند و والا هستی» . عالمان دین، مقام علمی و محدثه بودن ایشان را از جمله فضایل منحصر به فرد آن حضرت دانستهاند .
معصومه (س)'>حضرت معصومه (س) در پی دعوت برادرش امام رضا (ع) به سوی خراسان، مدینه را به قصد ایران ترک کرد، اما در میانه راه در ساوه بیمار شد و پس از ورود به قم، تنها ۱۷ روز بیشتر زنده نماند و در دهم ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری رحلت کرد . درباره غسل و تدفین آن حضرت نقل شده که پس از رحلت، زنان آل سعد او را غسل و کفن کردند و چون میان مردم قم بر سر اینکه چه کسی شایستگی دفن آن بدن مقدس را دارد اختلاف افتاد، ناگهان دو سوار نقابدار از طرف رودخانه قم نزدیک آمدند و پس از خواندن نماز، او را به خاک سپردند و بدون سخن گفتن با کسی، آن مکان را ترک کردند؛ برخی محققان احتمال دادهاند که این دو سوار، امام رضا (ع) و امام جواد (ع) بودهاند . امروز بارگاه ملکوتی و مرقد مطهر این بانوی کریمه در قلب شهر قم، همچون خورشیدی میدرخشد و کانون زیارت، آموزش معارف دینی و توسل شیعیان از سراسر جهان است .