ولادت و خاندان:
آیتالله العظمی سید موسی شبیری (حسینی) زنجانی، سه ماه پس از ورود پدر بزرگوارشان به حرم کریمه اهل بیت (سلام الله علیها)، در هشتم ماه رمضان سال ۱۳۴۶ هجری قمری مطابق با دهم اسفند ۱۳۰۶ شمسی دیده به جهان گشودند و به احترام حضرت معصومه (سلام الله علیها) «موسی» نام گرفتند. پدر ایشان، حضرت آیتالله العظمی حاج سید احمد حسینی زنجانی، فقیهی بزرگ و پارسایی متخلق به اخلاق الهی بودند که بر ابواب مختلف فقه احاطه کامل داشتند و این امر، اعجاب بزرگانی چون آیتالله العظمی اراکی (قدس سره) را برانگیخته بود. جد پدری ایشان مرحوم سید عنایتالله و جد مادری ایشان مرحوم آقا میرعلی نقی، از علمای زنجان و مشهور به فضل و درستکاری بودند.
آغاز دروس و اساتید:
ایشان دروس حوزوی را در سال ۱۳۵۹ – ۱۳۶۰ هجری قمری آغاز کردند و فراگیری کتب سطح را در خلال سه یا چهار سال به پایان رسانیدند، سپس در درس خارج مرحوم آیتالله العظمی سید صدرالدین صدر (قدس سره) حاضر شدند که مجلس درس ایشان مملو از فضلا و علمای بزرگ بود و معظّم له کمسنترین شرکتکننده محسوب میشدند. ایشان بیش از همه از محضر دو تن از فقها و محققان بزرگ بهره جستند: فقیه محقق آیتالله العظمی بروجردی (قدس سره) که در درس خارج اصول و همچنین درس خارج فقه (کتاب الغصب، کتاب الاجاره و کتاب الصلاة) ایشان شرکت کردند، و عالم محقق آیتالله العظمی سید محمد داماد (قدس سره) که نزدیک به یک دوره کامل در درس اصول و ۲۱ سال در درس فقه ایشان (کتاب الطهاره، کتاب الصوم، کتاب الخمس و کتاب الحج) حاضر شدند.
سفر به نجف و تدریس خارج:
معظّم له برای بهرهگیری از معارف حوزه عریق و ریشهدار نجف اشرف، دو بار به این مرکز بزرگ علمی سفر کردند؛ بار اول در سال ۱۳۷۳ هجری قمری و بار دوم در سال ۱۳۷۴ هجری قمری. ایشان در دروس فقه مرحوم آیتالله العظمی سید عبدالهادی شیرازی (قدس سره) در «کتاب الصلاة» و در دروس فقه مرحوم آیتالله العظمی سید محسن حکیم (قدس سره) «کتاب الحج» حاضر گشتند و در دروس اصول و فقه «بحث رضاع» مرحوم آیتالله العظمی سید ابوالقاسم خویی (قدس سره) شرکت نمودند. ایشان بیش از پنجاه سال به تدریس خارج فقه و اصول اشتغال داشتند و درس خارج فقه را با تدریس «کتاب الحج» در زمان حیات استاد محقق خود، مرحوم آیتالله محقق داماد (قدس سره) آغاز نمودند که این درس بیش از ۱۵ سال، گاه بر مدار کتاب «عروه الوثقی» و گاه کتاب «شرائع» ادامه یافت.
روش تدریس و آثار:
معظّم له با بهرهگیری از ویژگیهای درس دو استاد برجسته خود و افزودن امتیازات خاص دیگر، تدریس خود را سامان میدادند. از جمله مزایای بحث ایشان میتوان به طرح نظرات فقها به ویژه نظرات قدما در مسائل اصلی فقه و نقل مستقیم از آنها، مراجعه به تمام کتب استدلالی فقها در مسأله مورد نظر، طرح و بررسی تمام اقوال و احتمالات، بحث تفصیلی در مبانی و قواعد کلی، نقل احادیث به طور کامل و بحث از «فقه الاحادیث»، جستجوی گسترده برای یافتن تمام احادیث مسأله، دقت در وحدت و تعدد روایات، بحث تفصیلی از سند احادیث و احوال راویان آنها، مراجعه به مخطوطات کتب حدیثی و عدم اکتفا به نسخههای چاپی، و توجه ویژه به «آیات الاحکام» اشاره کرد. از جمله آثار ایشان در فقه و اصول میتوان به «تحریر الجواهر (کتاب حج)»، «تحریر فتاوای الجواهر (کتاب حج)»، «شرح بر حج عروه الوثقی»، «تعلیقات بر جامع احادیث شیعه»، «توضیح المسائل فارسی»، «دروس حج»، «دروس اجاره»، «دروس خمس»، «دروس نکاح» (که تا کنون ۲۰ مجلد آن منتشر شده است)، «دروس صوم»، «دروس اعتکاف» و «دروس بیع» اشاره نمود.
توصیهها و رهنمودها:
آیتالله شبیری زنجانی در توصیههای خود همواره بر اخلاص تأکید میکردند و میفرمودند: «آنچه که باعث پیشرفت در همه امور است اخلاص است. باید خدا و پیغمبر و مذهب را در نظر داشت. اگر اخلاص باشد عمل از طرف خداوند تأیید میشود و اگر نباشد آثار آن در حد اعلا نیست.» ایشان همچنین بر رفتار طلبه به عنوان معرف دین تأکید داشتند و میفرمودند: «رفتار طلبه باید معرف دین باشد. رفتارها باید مطابق بیانات حضرت صادق (علیه السلام) باشد.» از دیگر توصیههای ایشان میتوان به مطالعه شرح حال علما به عنوان یکی از تفریحات سالم، دقت در انتخاب رفیق، پرهیز از مجالس گناه، دعا برای دیگران، و تلاش در جهت کسب مال حلال اشاره کرد. ایشان در این باره میفرمودند: «بر اساس روایات روزی افراد مشخص است، پس انسان تا میتواند باید در جهت کسب مال حلال تلاش کند چرا که مال حرام مانع رشد معنوی انسان میشود.»