تفسیر المیزان، مرجعی اصیل و بی بدیل برای فهم قرآن

پیش از علامه طباطبایی، فیلسوفان مسلمان به طور مؤثر از فلسفه برای پرداختن به جریان‌ها و رویدادهای اجتماعی استفاده نمی‌کردند، زیرا تمرکز آنها اغلب بر پژوهش‌های نظری انتزاعی بود.
با این حال، علامه طباطبایی از فلسفه به عنوان ابزاری آگاهانه در خدمت رویدادها و تحولات اجتماعی استفاده کرد و از طریق آن کوشید تا اندیشه دینی را در مواجهه با چالش‌های عصر با رویکردی صحیح و عقلانی هدایت کند.

علامه طباطبایی نگارش تفسیر عظیم خود، «المیزان فی تفسیر القرآن» را در سال 1333 آغاز کرد و تا سال 1350 آن را تکمیل کرد.
پس از انتشار، این کتاب به سرعت در محافل علمی داخل و خارج از جهان اسلام محبوبیت یافت و متعاقباً به چندین زبان ترجمه و به یکی از مهمترین تفاسیر قرآنی معاصر تبدیل شد.
علامه طباطبایی در کار خود، روش‌شناسی متمایزی را مبتنی بر تفسیر قرآن با خود قرآن اتخاذ کرد.

تفسیر المیزان اثر علامه سید محمد حسین طباطبایی، تفسیری جامع و دقیق مبتنی بر روش‌شناسی منطقی منسجم است که منبعی اساسی از دانش اسلامی را ارائه می‌دهد.
این تفسیر به عنوان یک اثر علمی کامل که از نظر جامعیت، روش‌شناسی و دقت بی‌نظیر است، جایگاه ممتازی در میان سایر تفاسیر دارد.

شهید مطهری پاسخ تمام سوالات خود را در المیزان یافت که نشان از تمایز و جامعیت این کتاب دارد. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های آن، تفسیری است که به نیازهای معاصر می‌پردازد و با رویکردی صحیح و علمی به شبهات و انحرافات فکری می‌پردازد.
این امر آن را به دایره‌المعارفی جامع از معارف اسلامی تبدیل کرده است، نه صرفاً یک تفسیر سنتی از قرآن کریم.

علامه سید محمد حسین طباطبایی تحصیلات خود را در عرفان عملی و نظری نزد تعدادی از عرفای برجسته، به ویژه عارف بزرگ، سید علی قاضی طباطبایی، و همچنین سید بادکوبی و سید مرتضی طالقانی، فرا گرفت.
اشتغال او به عرفان محدود به مطالعات نظری نبود؛ او آثار ابن عربی را نیز مطالعه و عمیقاً در مبانی عرفان نظری کاوش می‌کرد.
با این حال، برای او، عرفان یک علم انتزاعی نبود، بلکه مسیری عملی مبتنی بر سیر و سلوک معنوی، تلاش و تفکر بود.

علامه سید محمد حسین طباطبایی معتقد بود که عرفان حقیقی مبتنی بر دانش عقلی صحیح است و پیشرفت معنوی از درک عمیق عقلی جدایی‌ناپذیر است. او این اصل را به روشنی در کتاب «رساله ولایت» شرح داده است.